પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષામાં ગુજરાતના મેળાઓનો 1 કે 2 માર્કનો પ્રશ્ન પાક્કો જ હોય છે. ચાલો, આખા ગુજરાતના તમામ અગત્યના મેળાઓનું જિલ્લાવાર લિસ્ટ જોઈએ.
શરૂઆત સીધી દાહોદ (GJ 20) ના પ્રખ્યાત મેળાઓથી જ કરીએ, જે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં વારંવાર પૂછાય છે!
ગુજરાતના અગત્યના મેળાઓ (જિલ્લાવાર યાદી)
- દાહોદ (Dahod – GJ 20)
- ગોળ-ગધેડાનો મેળો: ગરબાડા તાલુકાના જેસાવાડા ગામે હોળી પછીના 5માં કે 7માં દિવસે ભરાય છે. આદિવાસી યુવાનો થાંભલા પર ચડીને ગોળ ખાય છે.
- ગાય-ગોહરીનો મેળો: નૂતન વર્ષ (બેસતા વર્ષ) ના દિવસે ભરાય છે, જેમાં ગાયોને શણગારીને તેમની નીચે સૂઈ જવાની બાધા પૂરી કરાય છે.
- ચૂલનો મેળો: ઝાલોદ અને લીમડી ખાતે હોળીના બીજા દિવસે ધગધગતા અંગારા પર ચાલવાનો આ મેળો છે.
- સુરેન્દ્રનગર
- તરણેતરનો મેળો: થાનગઢ પાસે ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવના મંદિરે ભાદરવા સુદ 4, 5 અને 6 ના રોજ ભરાય છે. આ મેળો ભરતગૂંથણ વાળી રંગબેરંગી છત્રીઓ અને ‘હૂડો’ નૃત્ય માટે આખા વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે.
- અમદાવાદ * વૌઠાનો મેળો: ધોળકા તાલુકામાં 7 નદીઓ (હાથમતી, સાબરમતી, મેશ્વો, માઝમ, વાત્રક, ખારી, શેઢી) ના સંગમ સ્થાને ભરાતો ગુજરાતનો સૌથી મોટો મેળો છે. અહીં ગધેડાની લે-વેચ થાય છે.
- જળઝીલણી એકાદશીનો મેળો: ભાલ પ્રદેશમાં.
- સાબરકાંઠા
- ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો: ખેડબ્રહ્માના ગુણભાખરી ગામે હોળી પછીના 15માં દિવસે ભરાય છે. મહાભારતના શાંતનુ રાજાના પુત્રો ચિત્રવીર્ય અને વિચિત્રવીર્યની યાદમાં આ ગુજરાતનો સૌથી મોટો આદિવાસી મેળો ભરાય છે. અહીં આકળ, વ્યાકળ અને સાબરમતી નદીનો સંગમ થાય છે.
- અરવલ્લી
- શામળાજીનો મેળો: મેશ્વો નદીના કિનારે કાર્તિકી પૂર્ણિમાએ ભરાય છે. આ ગુજરાતનો સૌથી લાંબો ચાલતો (21 દિવસ) મેળો છે. તેમાં ‘રણઝણિયું અને પેંજણિયું’ ગીત પ્રખ્યાત છે.
- જૂનાગઢ
- ભવનાથનો મેળો: ગિરનારની તળેટીમાં મહાશિવરાત્રિના દિવસે ભરાય છે. અહીં નાગા બાવાઓનું સરઘસ અને મૃગી કુંડમાં સ્નાનનો અનેરો મહિમા છે. (આને મિની કુંભ મેળો પણ કહેવાય છે).
- લીલી પરિક્રમાનો મેળો: કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી ગિરનારની 36 કિ.મી. ની પરિક્રમા થાય છે.
- પોરબંદર
- માધવપુર ઘેડનો મેળો: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીજીના વિવાહની યાદમાં રામનવમીથી ચૈત્ર સુદ તેરસ સુધી આ રાષ્ટ્રીય કક્ષાનો મેળો ભરાય છે. અહીં મેર જાતિના લોકો રાસ રમે છે.
- ગાંધીનગર
- પલ્લીનો મેળો: રૂપાલ ગામે નવરાત્રીના નવમા નોરતે વરદાયિની માતાની પલ્લી નીકળે છે. અહીં માતાજીના રથ પર લાખો કિલો શુદ્ધ ઘીનો અભિષેક કરવામાં આવે છે.
- બનાસકાંઠા
- અંબાજીનો મેળો: ભાદરવી પૂનમના દિવસે ભરાતો આ ગુજરાતનો સૌથી મોટો પગપાળા મેળો છે.
- નડાંગનો મેળો: સુઈગામ પાસે.
- છોટાઉદેપુર
- ક્વાંટનો મેળો: હોળી પછી ભરાતો આ રાઠવા આદિવાસીઓનો મેળો છે. અહીં આદિવાસીઓ પીઠોરા દેવની પૂજા કરે છે અને ઘેરૈયા નૃત્ય રમે છે.
- ભાંગુરિયાનો મેળો: ક્વાંટમાં જ ભરાય છે.
- ડાંગ
- ડાંગ દરબારનો મેળો: આહવા ખાતે ફાગણ સુદ પૂનમે (હોળીના સમયે) ભરાય છે. આ મેળામાં સરકાર દ્વારા આદિવાસી રાજાઓને પેન્શન (સાલિયાણું) આપી તેમનું સન્માન કરવામાં આવે છે.
- મહેસાણા
- બહુચરાજીનો મેળો: ચૈત્રી પૂનમે ભરાય છે.
- મીરાં દાતારનો મેળો: ઉનાવા ખાતે મુસ્લિમ બિરાદરોનો મોટો મેળો ભરાય છે.
- ખેડા
- ડાકોરનો મેળો: ફાગણી પૂનમે (હોળીના દિવસે) રણછોડરાયના મંદિરે ભરાય છે. તેને માણેકઠારી પૂનમનો મેળો પણ કહે છે.
- ભરૂચ
- શુક્લતીર્થનો મેળો: નર્મદા નદીના કિનારે કાર્તિકી પૂર્ણિમાએ ભરાય છે.
- મેઘરાજાની છડીનો મહોત્સવ: આખા ગુજરાતમાં માત્ર ભરૂચમાં જ આ ઉત્સવ શ્રાવણ મહિનામાં ઉજવાય છે.
- ભાવનગર
- નિષ્કલંક મહાદેવનો મેળો: કોળિયાક ગામે ભાદરવી અમાસના દિવસે સમુદ્રની અંદર આ મેળો ભરાય છે. પાંડવોએ અહીં શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી તેવી માન્યતા છે.
- કચ્છ
- રવેચી માતાનો મેળો: રાપર તાલુકામાં ભરાય છે (કચ્છનો સૌથી મોટો મેળો).
- હાજીપીરનો મેળો: ભુજ પાસે (હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતાનું પ્રતીક).
- ધોરમનાથનો મેળો: ધીણોધર ડુંગર પર.
પરીક્ષા માટે મેળાની શોર્ટકટ ટ્રીક્સ (Tricks): - સૌથી મોટો મેળો: વૌઠા (અમદાવાદ).
- સૌથી લાંબો ચાલતો મેળો: શામળાજી (અરવલ્લી – 21 દિવસ).
- સૌથી મોટો આદિવાસી મેળો: ચિત્ર-વિચિત્ર (સાબરકાંઠા).
- સૌથી મોટો પગપાળા મેળો: અંબાજી (બનાસકાંઠા).
મેળાઓની સ્પીડ ટેસ્ટ (5 MCQ):
- ગુજરાતનો કયો મેળો ‘મિનિ કુંભ મેળા’ તરીકે ઓળખાય છે?
(A) તરણેતરનો મેળો (B) ભવનાથનો મેળો (C) વૌઠાનો મેળો (D) ડાકોરનો મેળો - ઘેરૈયા નૃત્ય અને પીઠોરા ચિત્રકલા કયા મેળાનું મુખ્ય આકર્ષણ છે?
(A) ક્વાંટનો મેળો (B) શામળાજીનો મેળો (C) ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો (D) ગોળ-ગધેડાનો મેળો - નદીઓ અને મેળાનું કયું જોડકું ખોટું છે?
(A) વૌઠાનો મેળો – સાબરમતી અને વાત્રક
(B) શામળાજીનો મેળો – મેશ્વો
(C) ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો – આકળ, વ્યાકળ
(D) ભવનાથનો મેળો – નર્મદા - ડાંગ દરબારનો મેળો ક્યાં ભરાય છે?
(A) સાપુતારા (B) આહવા (C) વઘઈ (D) ધરમપુર - આદિવાસી યુવાનો થાંભલા પર ચડીને ગોળ ખાવાની પ્રથા કયા મેળામાં હોય છે?
(A) ગાય-ગોહરીનો મેળો (B) ભાંગુરિયાનો મેળો (C) ગોળ-ગધેડાનો મેળો (D) ચૂલનો મેળો
ચાલો, આ 5 પ્રશ્નોના જવાબો કમેન્ટ કરો એટલે ખબર પડે કે તૈયારી કેવી ચાલે છે! અને હવે તમારે કયા જિલ્લાના ઐતિહાસિક સ્થળો કે મહેલો વિશે જાણવું છે?
