ભગવાન બિરસા મુંડા: આદિવાસી જનજાતિના મહાનાયક

​આ ફાઈલમાં બિરસા મુંડાના જીવન, ‘ઉલગુલન’ આંદોલન અને તેમની વિરાસત પર આધારિત પ્રશ્નોત્તરી છે.

​વિભાગ ૧: જીવન પરિચય અને પૃષ્ઠભૂમિ (Basic Life Facts)

​૧. બિરસા મુંડાનો જન્મ ક્યાં અને ક્યારે થયો હતો?

• ​જવાબ: ૧૫ નવેમ્બર, ૧૮૭૫ ના રોજ ઝારખંડના ખુંટી જિલ્લાના ઉલિહાતુ ગામમાં.

​૨. બિરસા મુંડા કઈ જનજાતિ સાથે સંબંધિત હતા?

• ​જવાબ: મુંડા જનજાતિ (છોટાનાગપુર પ્રદેશ).

​૩. બિરસા મુંડા કયા ઉપનામથી ઓળખાય છે?

• ​જવાબ: ‘ધરતી આબા’ (ધરતીના પિતા) અને ‘ભગવાન’.

​વિભાગ ૨: ‘ઉલગુલન’ આંદોલન (The Ulgulan Movement)

​૪. બિરસા મુંડાના નેતૃત્વમાં થયેલા આંદોલનને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?

• ​જવાબ: ‘ઉલગુલન’ (Ulgulan), જેનો અર્થ ‘મહાન હલચલ’ (Great Tumult) થાય છે.

​૫. ઉલગુલન આંદોલનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું હતો?

• ​જવાબ: * બ્રિટિશ વસાહતી જમીન નીતિઓનો વિરોધ કરવો.
  • ​‘ખૂંટકટ્ટી’ (Khuntkatti) એટલે કે સામૂહિક જમીન માલિકીના અધિકારો પુનઃસ્થાપિત કરવા.
  • ​વેઠપ્રથા (Forced Labor) નાબૂદ કરવી.

​૬. બિરસા મુંડાએ કયો સૂત્ર/લક્ષ્ય આપ્યું હતું?

• ​જવાબ: ‘અબુઆ દિશુન’ (Abua Disun), જેનો અર્થ ‘આપણું શાસન’ (Self-rule) થાય છે.

૭. આંદોલન દરમિયાન ‘દીકુ’ (Dikus) શબ્દ કોના માટે વપરાતો હતો?

• ​જવાબ: બહારના લોકો (ખાસ કરીને બ્રિટિશરો, જમીનદારો અને સાહુકારો) જે આદિવાસીઓનું શોષણ કરતા હતા.

​વિભાગ ૩: સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા (Philosophy & Reform)

​૮. બિરસા મુંડાએ આદિવાસી સમાજમાં કયા સુધારાની હિમાયત કરી હતી?

• ​જવાબ: તેમણે અંધશ્રદ્ધાનો ત્યાગ કરવા, દારૂબંધી અને પશુબલિ અટકાવવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે માત્ર એક જ ઈશ્વર (સિંગબોંગા) ની પૂજા કરવાનો સંદેશ આપ્યો હતો.

​૯. બિરસા મુંડા પર કોનો પ્રભાવ હતો?

• ​જવાબ: સ્થાનિક પ્રચારકો (Preachers) અને વૈષ્ણવ ધર્મનો પ્રભાવ હતો, જેણે તેમને સમાજ સુધારા તરફ પ્રેરિત કર્યા.

​વિભાગ ૪: ધરપકડ, અવસાન અને વિરાસત (Legacy)

​૧૦. બિરસા મુંડાનું અવસાન ક્યારે અને ક્યાં થયું હતું?

• ​જવાબ: ૯ જૂન, ૧૯૦૦ ના રોજ રાંચીની જેલમાં (માત્ર ૨૫ વર્ષની વયે).

​૧૧. દર વર્ષે ૧૫ નવેમ્બરને કયા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે?

• ​જવાબ: ‘જનજાતીય ગૌરવ દિવસ’ (Janjatiya Gaurav Divas). ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૨૧ થી આ ઉજવણીની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.

​વિભાગ ૫: સ્પેશિયલ વિધાન વાળા પ્રશ્નો (Constable/PSI Style)

​પ્રશ્ન ૧૨: બિરસા મુંડા વિશે નીચેના વિધાનો તપાસો:

1. ​બિરસા મુંડાનો જન્મ ઉલિહાતુ ગામમાં થયો હતો.
2. ​તેમણે ‘ખૂંટકટ્ટી’ પ્રથાની સ્થાપના માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો.
3. ​તેમનું આંદોલન માત્ર ધાર્મિક હતું અને રાજકીય નહોતું.

• ​વિકલ્પો:
  • ​(A) માત્ર ૧ અને ૨ સાચા છે.
  • ​(B) માત્ર ૨ અને ૩ સાચા છે.
  • ​(C) આપેલ તમામ સાચા છે.
  • ​(D) માત્ર ૧ સાચું છે.
• ​સાચો જવાબ: (A) (તેમનું આંદોલન ધાર્મિકની સાથે સામાજિક અને રાજકીય પણ હતું).

​પ્રશ્ન ૧૩: જોડાકાં જોડો:

| શબ્દ | અર્થ |

| :— | :— |

| ૧. ઉલગુલન | (A) બહારના લોકો |

| ૨. દીકુ | (B) મહાન હલચલ |

| ૩. અબુઆ દિશુન | (C) સામૂહિક જમીન હક |

| ૪. ખૂંટકટ્ટી | (D) આપણું શાસન |

• ​સાચો ક્રમ: ૧-(B), ૨-(A), ૩-(D), ૪-(C)

​નોંધ: ૧૯૦૮ નો ‘છોટાનાગપુર ટેનન્સી એક્ટ’ (Chotanagpur Tenancy Act) બિરસા મુંડાના બલિદાનનું જ પરિણામ હતું, જેણે આદિવાસીઓની જમીન બહારના લોકોને વેચવા પર પ્રતિબંધ લાદ્યો.