ભગવાન બિરસા મુંડા: આદિવાસી જનજાતિના મહાનાયક
આ ફાઈલમાં બિરસા મુંડાના જીવન, ‘ઉલગુલન’ આંદોલન અને તેમની વિરાસત પર આધારિત પ્રશ્નોત્તરી છે.
વિભાગ ૧: જીવન પરિચય અને પૃષ્ઠભૂમિ (Basic Life Facts)
૧. બિરસા મુંડાનો જન્મ ક્યાં અને ક્યારે થયો હતો?
- જવાબ: ૧૫ નવેમ્બર, ૧૮૭૫ ના રોજ ઝારખંડના ખુંટી જિલ્લાના ઉલિહાતુ ગામમાં.
૨. બિરસા મુંડા કઈ જનજાતિ સાથે સંબંધિત હતા?
- જવાબ: મુંડા જનજાતિ (છોટાનાગપુર પ્રદેશ).
૩. બિરસા મુંડા કયા ઉપનામથી ઓળખાય છે?
- જવાબ: ‘ધરતી આબા’ (ધરતીના પિતા) અને ‘ભગવાન’.
વિભાગ ૨: ‘ઉલગુલન’ આંદોલન (The Ulgulan Movement)
૪. બિરસા મુંડાના નેતૃત્વમાં થયેલા આંદોલનને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
- જવાબ: ‘ઉલગુલન’ (Ulgulan), જેનો અર્થ ‘મહાન હલચલ’ (Great Tumult) થાય છે.
૫. ઉલગુલન આંદોલનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું હતો?
- જવાબ: * બ્રિટિશ વસાહતી જમીન નીતિઓનો વિરોધ કરવો.
- ‘ખૂંટકટ્ટી’ (Khuntkatti) એટલે કે સામૂહિક જમીન માલિકીના અધિકારો પુનઃસ્થાપિત કરવા.
- વેઠપ્રથા (Forced Labor) નાબૂદ કરવી.
૬. બિરસા મુંડાએ કયો સૂત્ર/લક્ષ્ય આપ્યું હતું?
- જવાબ: ‘અબુઆ દિશુન’ (Abua Disun), જેનો અર્થ ‘આપણું શાસન’ (Self-rule) થાય છે.
૭. આંદોલન દરમિયાન ‘દીકુ’ (Dikus) શબ્દ કોના માટે વપરાતો હતો?
- જવાબ: બહારના લોકો (ખાસ કરીને બ્રિટિશરો, જમીનદારો અને સાહુકારો) જે આદિવાસીઓનું શોષણ કરતા હતા.
વિભાગ ૩: સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા (Philosophy & Reform)
૮. બિરસા મુંડાએ આદિવાસી સમાજમાં કયા સુધારાની હિમાયત કરી હતી?
- જવાબ: તેમણે અંધશ્રદ્ધાનો ત્યાગ કરવા, દારૂબંધી અને પશુબલિ અટકાવવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે માત્ર એક જ ઈશ્વર (સિંગબોંગા) ની પૂજા કરવાનો સંદેશ આપ્યો હતો.
૯. બિરસા મુંડા પર કોનો પ્રભાવ હતો?
- જવાબ: સ્થાનિક પ્રચારકો (Preachers) અને વૈષ્ણવ ધર્મનો પ્રભાવ હતો, જેણે તેમને સમાજ સુધારા તરફ પ્રેરિત કર્યા.
વિભાગ ૪: ધરપકડ, અવસાન અને વિરાસત (Legacy)
૧૦. બિરસા મુંડાનું અવસાન ક્યારે અને ક્યાં થયું હતું?
- જવાબ: ૯ જૂન, ૧૯૦૦ ના રોજ રાંચીની જેલમાં (માત્ર ૨૫ વર્ષની વયે).
૧૧. દર વર્ષે ૧૫ નવેમ્બરને કયા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે?
- જવાબ: ‘જનજાતીય ગૌરવ દિવસ’ (Janjatiya Gaurav Divas). ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૨૧ થી આ ઉજવણીની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.
વિભાગ ૫: સ્પેશિયલ વિધાન વાળા પ્રશ્નો (Constable/PSI Style)
પ્રશ્ન ૧૨: બિરસા મુંડા વિશે નીચેના વિધાનો તપાસો:
- બિરસા મુંડાનો જન્મ ઉલિહાતુ ગામમાં થયો હતો.
- તેમણે ‘ખૂંટકટ્ટી’ પ્રથાની સ્થાપના માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો.
- તેમનું આંદોલન માત્ર ધાર્મિક હતું અને રાજકીય નહોતું.
- વિકલ્પો:
- (A) માત્ર ૧ અને ૨ સાચા છે.
- (B) માત્ર ૨ અને ૩ સાચા છે.
- (C) આપેલ તમામ સાચા છે.
- (D) માત્ર ૧ સાચું છે.
- સાચો જવાબ: (A) (તેમનું આંદોલન ધાર્મિકની સાથે સામાજિક અને રાજકીય પણ હતું).
પ્રશ્ન ૧૩: જોડાકાં જોડો:
| શબ્દ | અર્થ |
| :— | :— |
| ૧. ઉલગુલન | (A) બહારના લોકો |
| ૨. દીકુ | (B) મહાન હલચલ |
| ૩. અબુઆ દિશુન | (C) સામૂહિક જમીન હક |
| ૪. ખૂંટકટ્ટી | (D) આપણું શાસન |
- સાચો ક્રમ: ૧-(B), ૨-(A), ૩-(D), ૪-(C)
નોંધ: ૧૯૦૮ નો ‘છોટાનાગપુર ટેનન્સી એક્ટ’ (Chotanagpur Tenancy Act) બિરસા મુંડાના બલિદાનનું જ પરિણામ હતું, જેણે આદિવાસીઓની જમીન બહારના લોકોને વેચવા પર પ્રતિબંધ લાદ્યો.
