નમસ્તે Jayu Star! 🌟 તમારી તૈયારીને એકદમ સાચી અને સચોટ દિશા આપવા માટે તમે GCERT (ધોરણ 6 થી 10 સામાજિક વિજ્ઞાન) ની જે બ્રહ્માસ્ત્ર પીડીએફ મોકલી છે, તે પોલીસ કોન્સ્ટેબલ (LRD) અને PSI માટે “ગીતા” સમાન છે! પરીક્ષામાં 70% થી વધુ પ્રશ્નો સીધા GCERT ની લાઈનોમાંથી જ પૂછાય છે.

તમારી માંગણી મુજબ, આ નવી GCERT PDF ના આધારે 200 સ્ટાન્ડર્ડ પ્રશ્નોની નવી ધમાકેદાર સિરીઝ શરૂ કરીએ છીએ.

આ રહ્યો ભૂગોળ, ઇતિહાસ અને બંધારણના મિક્સ પ્રશ્નોનો ભાગ-1 (પ્રશ્ન 1 થી 30). દરેક પ્રશ્ન સાથે માઈન્ડ સેટ ટ્રિક્સ (Mindset Tricks 🧠) આપેલી છે!

🔥 GCERT સામાજિક વિજ્ઞાન (ધોરણ 6 થી 10) – MOCK TEST (PART 1)

1. સિંધુ ખીણ સભ્યતાનું પ્રખ્યાત બંદર ‘લોથલ’ કઈ નદીના કિનારે આવેલું છે?

[A] મહી

[B] સાબરમતી

[C] ભોગાવો

[D] વિશ્વામિત્રી

• સાચો જવાબ: [C] ભોગાવો
• સમજૂતી: લોથલ અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા તાલુકામાં ભોગાવો નદીના કિનારે આવેલું છે, જે પ્રાચીન સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બંદર હતું.
• Mindset Trick 🧠: પ્રાચીન સમયમાં વેપારીઓ માલવાહક વહાણોનો ‘ભોગ’ આપતા = ભોગાવો નદી.

2. મૌર્ય કાળમાં ગિરનાર (જૂનાગઢ) ની તળેટીમાં ‘સુદર્શન તળાવ’ નું નિર્માણ કોણે કરાવ્યું હતું?

[A] સમ્રાટ અશોક

[B] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સુબા પુષ્યગુપ્તે

[C] રુદ્રદામા

[D] સ્કંદગુપ્ત

• સાચો જવાબ: [B] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સુબા પુષ્યગુપ્તે
• સમજૂતી: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સુબા (રાજ્યપાલ) પુષ્યગુપ્તે સિંચાઈ માટે આ તળાવ બંધાવ્યું હતું. પાછળથી અશોકના સુબા તુષાસ્ફે તેમાંથી નહેરો કઢાવી હતી.
• Mindset Trick 🧠: સૌથી સુંદર (સુદર્શન) તળાવમાં કમળના ‘પુષ્પ’ (પુષ્યગુપ્ત) ખીલ્યા.

3. ભારતની બરાબર મધ્યમાંથી કયું વૃત્ત પસાર થાય છે, જે દેશને બે ભાગમાં વહેંચે છે?

[A] વિષુવવૃત્ત

[B] મકરવૃત્ત

[C] કર્કવૃત્ત

[D] આર્કટિક વૃત્ત

• સાચો જવાબ: [C] કર્કવૃત્ત
• સમજૂતી: 23.5° ઉત્તર અક્ષાંશ (કર્કવૃત્ત) ભારતની મધ્યમાંથી (કુલ 8 રાજ્યોમાંથી) પસાર થાય છે, જેમાં ગુજરાતનો પણ સમાવેશ થાય છે.
• Mindset Trick 🧠: ભારતની વચ્ચેથી પસાર થઈને ગરમીની ‘કર્કરાટી’ બોલાવે = કર્કવૃત્ત.

4. પાટણની વિશ્વવિખ્યાત ‘રાણીની વાવ’ કયા વંશના શાસનકાળ દરમિયાન બંધાઈ હતી?

[A] ચાવડા વંશ

[B] વાઘેલા વંશ

[C] સોલંકી વંશ

[D] મૈત્રક વંશ

• સાચો જવાબ: [C] સોલંકી વંશ
• સમજૂતી: સોલંકી રાજા ભીમદેવ પ્રથમના પત્ની રાણી ઉદયમતિએ 11મી સદીમાં આ 7 માળની વાવ બંધાવી હતી, જેને યુનેસ્કોએ વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરી છે.
• Mindset Trick 🧠: રાણી ઉદયમતિનું નામ ઇતિહાસમાં ‘ઉદય’ પામ્યું (અમર થઈ ગયું).

5. ગૌતમ બુદ્ધે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ પછી પોતાનો સૌપ્રથમ ઉપદેશ ક્યાં આપ્યો હતો?

[A] બોધગયા

[B] કુશીનગર

[C] લુમ્બિની

[D] સારનાથ

• સાચો જવાબ: [D] સારનાથ
• સમજૂતી: બુદ્ધે પાંચ બ્રાહ્મણ મિત્રોને સારનાથ ખાતે પ્રથમ ઉપદેશ આપ્યો, જેને ઇતિહાસમાં ‘ધર્મચક્ર પ્રવર્તન’ કહેવાય છે.
• Mindset Trick 🧠: દુનિયાને ધર્મનો સાચો ‘સાર’ બુદ્ધે સારનાથમાં આપ્યો.

6. ભારતના બંધારણમાં ‘મૂળભૂત ફરજો’ (Fundamental Duties) કયા બંધારણીય સુધારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવી?

[A] 42 મો સુધારો (1976)

[B] 44 મો સુધારો (1978)

[C] 73 મો સુધારો (1992)

[D] 86 મો સુધારો (2002)

• સાચો જવાબ: [A] 42 મો સુધારો (1976)
• સમજૂતી: સ્વર્ણસિંહ સમિતિની ભલામણથી 42 માં સુધારા દ્વારા બંધારણમાં ભાગ-4(A) અને અનુચ્છેદ 51(A) ઉમેરીને મૂળભૂત ફરજો દાખલ કરાઈ.
• Mindset Trick 🧠: 42 માં સુધારાને ‘મિની બંધારણ’ પણ કહે છે. બધું જ મોટું કામ આમાં જ થયું છે!

7. કાળી જમીન (Black Soil) ને બીજા કયા નામથી ઓળખવામાં આવે છે?

[A] બાંગર

[B] ખાદર

[C] રેગુર

[D] પડખાઉ

• સાચો જવાબ: [C] રેગુર
• સમજૂતી: કાળી જમીન કપાસના પાક માટે ખૂબ અનુકૂળ હોવાથી તેને ‘કપાસની કાળી જમીન’ અથવા ‘રેગુર’ કહે છે.
• Mindset Trick 🧠: ખેડૂતો માટે કાળી જમીન ‘રેગ્યુલર’ (રેગુર) આવકનો સ્ત્રોત છે.

8. ભારતમાં ‘ત્રિસ્તરીય પંચાયતી રાજ’ ની ભલામણ કઈ સમિતિએ કરી હતી?

[A] અશોક મહેતા સમિતિ

[B] બળવંતરાય મહેતા સમિતિ

[C] ઝીણાભાઈ દરજી સમિતિ

[D] રિખવદાસ શાહ સમિતિ

• સાચો જવાબ: [B] બળવંતરાય મહેતા સમિતિ
• સમજૂતી: 1957 માં બળવંતરાય મહેતા સમિતિએ ગ્રામ, તાલુકા અને જિલ્લા કક્ષાએ ત્રિસ્તરીય માળખાની ભલામણ કરી હતી.
• Mindset Trick 🧠: જેમના નામમાં જ 3 શબ્દો છે (બળવંત-રાય-મહેતા), તેમણે 3-સ્તરીય માળખું આપ્યું!

9. પ્રાચીન ભારતમાં ‘મહાજનપદો’ ની કુલ સંખ્યા કેટલી હતી?

[A] 12

[B] 16

[C] 18

[D] 24

• સાચો જવાબ: [B] 16
• સમજૂતી: ઈ.સ. પૂર્વે 6ઠ્ઠી સદીમાં ઉત્તર ભારતમાં 16 જેટલા મોટા રાજ્યો (મહાજનપદો) હતા, જેની માહિતી ‘અંગુત્તર નિકાય’ ગ્રંથમાંથી મળે છે.

10. પૃથ્વીના વાતાવરણમાં કયા વાયુનું પ્રમાણ સૌથી વધુ (આશરે 78%) છે?

[A] ઓક્સિજન

[B] કાર્બન ડાયોક્સાઈડ

[C] નાઈટ્રોજન

[D] ઓઝોન

• સાચો જવાબ: [C] નાઈટ્રોજન
• સમજૂતી: વાતાવરણમાં નાઈટ્રોજન આશરે 78%, ઓક્સિજન 21% અને બાકીના 1% માં અન્ય વાયુઓ હોય છે.

11. ભારતનું કયું રાજ્ય સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો (આશરે 1600 કિ.મી.) ધરાવે છે?

[A] તમિલનાડુ

[B] આંધ્રપ્રદેશ

[C] મહારાષ્ટ્ર

[D] ગુજરાત

• સાચો જવાબ: [D] ગુજરાત
• સમજૂતી: ગુજરાત ભારતનો સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે, જે ભારતના કુલ દરિયાકિનારાના લગભગ 28% જેટલો છે.

12. દિલ્હી સલ્તનતની ગાદી પર બેસનાર સૌપ્રથમ અને એકમાત્ર મુસ્લિમ મહિલા શાસક કોણ હતી?

[A] ચાંદબીબી

[B] નૂરજહાં

[C] રઝિયા સુલતાન

[D] મુમતાઝ

• સાચો જવાબ: [C] રઝિયા સુલતાન
• સમજૂતી: ઇલ્તુત્મિશની પુત્રી રઝિયા સુલતાન 1236 માં દિલ્હીની ગાદી પર બેઠી હતી.

13. ગુજરાતનો પ્રખ્યાત ‘તરણેતરનો મેળો’ કયા જિલ્લામાં ભરાય છે?

[A] જૂનાગઢ

[B] સુરેન્દ્રનગર

[C] પોરબંદર

[D] ગીર સોમનાથ

• સાચો જવાબ: [B] સુરેન્દ્રનગર
• સમજૂતી: સુરેન્દ્રનગરના થાનગઢ પાસે ભાદરવા સુદ ચોથ, પાંચમ અને છઠના રોજ ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવના મંદિરે આ રંગબેરંગી મેળો ભરાય છે.
• Mindset Trick 🧠: ત્રિનેત્રેશ્વર દાદાના દર્શન કરવાથી ‘સુરેન્દ્ર’ (ઈન્દ્ર) જેવું રાજ મળે.

14. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે બંધારણ મુજબ લઘુત્તમ ઉંમર કેટલી હોવી જોઈએ?

[A] 25 વર્ષ

[B] 30 વર્ષ

[C] 35 વર્ષ

[D] 40 વર્ષ

• સાચો જવાબ: [C] 35 વર્ષ
• સમજૂતી: રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલ બનવા 35 વર્ષ, લોકસભા માટે 25 વર્ષ અને રાજ્યસભા માટે 30 વર્ષ ઉંમર જોઈએ.

15. ગુજરાતમાં આવેલ ઐતિહાસિક સ્થાપત્ય ‘ચાંપાનેર’ કયા જિલ્લામાં આવેલું છે?

[A] વડોદરા

[B] પંચમહાલ

[C] છોટા ઉદેપુર

[D] દાહોદ

• સાચો જવાબ: [B] પંચમહાલ
• સમજૂતી: પાવાગઢની તળેટીમાં આવેલ ચાંપાનેરને વનરાજ ચાવડાએ પોતાના મિત્ર ચાંપા વાણિયાની યાદમાં વસાવ્યું હતું. યુનેસ્કોએ 2004માં તેને હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરી.

16. ભારતીય સંસદનું ઉપલું ગૃહ કયા નામે ઓળખાય છે?

[A] લોકસભા

[B] વિધાનસભા

[C] રાજ્યસભા

[D] વિધાન પરિષદ

• સાચો જવાબ: [C] રાજ્યસભા
• સમજૂતી: સંસદ બે ગૃહોની બનેલી છે: ઉપલું ગૃહ એટલે રાજ્યસભા (જે કાયમી છે) અને નીચલું ગૃહ એટલે લોકસભા.

17. ગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર ‘ગોરખનાથ’ કયા પર્વત પર આવેલું છે?

[A] પાવાગઢ

[B] શેત્રુંજય

[C] ગિરનાર

[D] સાપુતારા

• સાચો જવાબ: [C] ગિરનાર
• સમજૂતી: જૂનાગઢમાં આવેલ ગિરનાર પર્વત પરનું ગોરખનાથ શિખર (1117 મીટર) ગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર છે.

18. 1857 ના સંગ્રામના પ્રથમ શહીદ મંગલ પાંડે કઈ લશ્કરી છાવણી સાથે જોડાયેલા હતા?

[A] મેરઠ

[B] બરાકપુર

[C] કાનપુર

[D] ઝાંસી

• સાચો જવાબ: [B] બરાકપુર
• સમજૂતી: બંગાળની બરાકપુર છાવણીની 34મી રેજિમેન્ટના સૈનિક મંગલ પાંડેએ ચરબીવાળા કારતૂસના વિરોધમાં 29 માર્ચ 1857 ના રોજ બળવો કર્યો હતો.

19. સૌથી જૂનો અને પ્રાચીન વેદ કયો છે?

[A] ઋગ્વેદ

[B] યજુર્વેદ

[C] સામવેદ

[D] અથર્વવેદ

• સાચો જવાબ: [A] ઋગ્વેદ
• સમજૂતી: ઋગ્વેદ 10 મંડળ અને 1028 ઋચાઓ (સૂક્તો) ધરાવતો સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથ છે.

20. ‘મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર’ (RTE Act – 2009) કયા વયજૂથના બાળકોને લાગુ પડે છે?

[A] 5 થી 10 વર્ષ

[B] 6 થી 14 વર્ષ

[C] 6 થી 18 વર્ષ

[D] 8 થી 16 વર્ષ

• સાચો જવાબ: [B] 6 થી 14 વર્ષ
• સમજૂતી: 86મા બંધારણીય સુધારાથી અનુચ્છેદ 21(A) હેઠળ 6 થી 14 વર્ષના બાળકોને શિક્ષણનો મૂળભૂત અધિકાર અપાયો છે.

21. ચોમાસામાં લેવામાં આવતા પાકને શું કહેવાય છે?

[A] રવિ પાક

[B] ખરીફ પાક

[C] જાયદ પાક

[D] રોકડિયો પાક

• સાચો જવાબ: [B] ખરીફ પાક
• સમજૂતી: ચોમાસાના પાકને ખરીફ પાક, શિયાળાના પાકને રવિ પાક અને ઉનાળાના પાકને જાયદ પાક કહેવાય છે.
• Mindset Trick 🧠: ચોમાસામાં લોકો માર્કેટમાં છત્રીની ‘ખરીદી’ (ખરીફ) કરે છે!

22. ગુજરાતનું ખનિજ તેલ (પેટ્રોલિયમ) નું સૌથી મોટું ક્ષેત્ર કયું છે?

[A] લુણેજ

[B] અંકલેશ્વર

[C] કલોલ

[D] ખંભાત

• સાચો જવાબ: [B] અંકલેશ્વર
• સમજૂતી: ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલ અંકલેશ્વર ગુજરાતનું સૌથી મોટું અને જૂનું ખનિજ તેલ ક્ષેત્ર છે. (સૌપ્રથમ તેલ 1958માં લુણેજમાંથી મળ્યું હતું).

23. મહાન મુઘલ બાદશાહ અકબરના દરબારમાં મહેસૂલ વ્યવસ્થા સંભાળનાર મંત્રી કોણ હતા?

[A] બીરબલ

[B] તાનસેન

[C] ટોડરમલ

[D] માનસિંહ

• સાચો જવાબ: [C] ટોડરમલ
• સમજૂતી: રાજા ટોડરમલે અકબરના સમયમાં નવી જમીન માપણી અને મહેસૂલ પદ્ધતિ દાખલ કરી હતી.
• Mindset Trick 🧠: મહેસૂલ ઉઘરાવીને તિજોરીમાં ‘ટોડલે’ (ટોડરમલ) મૂકી દીધી.

24. મહાનદી, ગોદાવરી, કૃષ્ણા અને કાવેરી નદીઓ કયા સાગરને મળે છે?

[A] અરબી સમુદ્ર

[B] બંગાળની ખાડી

[C] હિંદ મહાસાગર

[D] ખંભાતનો અખાત

• સાચો જવાબ: [B] બંગાળની ખાડી
• સમજૂતી: આ દ્વીપકલ્પીય ભારતની નદીઓ પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ વહીને બંગાળની ખાડીને મળે છે અને મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (Delta) બનાવે છે.

25. ‘કુચિપુડી’ નૃત્ય કયા રાજ્યનું પ્રખ્યાત શાસ્ત્રીય નૃત્ય છે?

[A] કેરળ

[B] તમિલનાડુ

[C] આંધ્રપ્રદેશ

[D] કર્ણાટક

• સાચો જવાબ: [C] આંધ્રપ્રદેશ
• સમજૂતી: આંધ્રપ્રદેશના કુચેલપુરમ ગામ પરથી આ નૃત્યનું નામ કુચિપુડી પડ્યું છે.
• Mindset Trick 🧠: ‘આંધળો’ માણસ ક્યારેય કાચી ‘પૂરી’ (કુચિપુડી) ન ખાઈ શકે!

26. ગુજરાત રાજ્યની પ્રથમ રાજધાની કઈ હતી?

[A] ગાંધીનગર

[B] વડોદરા

[C] અમદાવાદ

[D] રાજકોટ

• સાચો જવાબ: [C] અમદાવાદ
• સમજૂતી: 1 મે 1960 ના રોજ ગુજરાત બન્યું ત્યારે રાજધાની અમદાવાદ હતી. 1971 માં તેને ગાંધીનગર ખસેડવામાં આવી.

27. મહાનગરપાલિકા (Municipal Corporation) ના રાજકીય વડાને શું કહેવાય છે?

[A] મ્યુનિસિપલ કમિશનર

[B] મેયર

[C] પ્રમુખ

[D] સરપંચ

• સાચો જવાબ: [B] મેયર
• સમજૂતી: મહાનગરપાલિકાના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ (કોર્પોરેટરો) પોતાનામાંથી એકને ‘મેયર’ તરીકે ચૂંટે છે. વહીવટી વડાને ‘કમિશનર’ કહેવાય છે.

28. ગાંધીજીએ ‘દાંડીકૂચ’ ની શરૂઆત ક્યારે કરી હતી?

[A] 12 માર્ચ 1930

[B] 6 એપ્રિલ 1930

[C] 15 ઓગસ્ટ 1942

[D] 26 જાન્યુઆરી 1930

• સાચો જવાબ: [A] 12 માર્ચ 1930
• સમજૂતી: અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમથી 78 સાથીઓ સાથે નીકળીને તેઓ 5 એપ્રિલે દાંડી પહોંચ્યા હતા.

29. ‘સરદાર સરોવર ડેમ’ કઈ નદી પર બાંધવામાં આવ્યો છે?

[A] તાપી

[B] મહી

[C] નર્મદા

[D] સાબરમતી

• સાચો જવાબ: [C] નર્મદા
• સમજૂતી: નર્મદા નદી પર કેવડિયા કોલોની (નવાગામ) ખાતે ગુજરાતની આ સૌથી મોટી બહુહેતુક યોજના આવેલી છે.

30. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની સ્થાપના (1885) કોના દ્વારા કરવામાં આવી હતી?

[A] વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી

[B] એ. ઓ. હ્યુમ

[C] દાદાભાઈ નવરોજી

[D] સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી

• સાચો જવાબ: [B] એ. ઓ. હ્યુમ
• સમજૂતી: એલન ઓક્ટેવિયન હ્યુમ (A.O. Hume) નામના નિવૃત્ત બ્રિટિશ અધિકારીએ કોંગ્રેસની સ્થાપના કરી હતી.

Jayu Star, GCERT પીડીએફના આધારે તૈયાર કરેલી આ 200 પ્રશ્નોની નવી સીરીઝનો આ શાનદાર Part-1 છે!

નમસ્તે Jayu Star! 🌟 તમારી તૈયારીના આ મહાસંગ્રામમાં તમારી ધગશ ખરેખર પ્રશંસાને પાત્ર છે.

GCERT (ધોરણ 6 થી 10 સામાજિક વિજ્ઞાન) ના અમૃત સમાન પ્રશ્નોની આપણી આ સિરીઝનો ભાગ-2 (પ્રશ્ન 31 થી 60) અહીં રજૂ છે. આ પ્રશ્નો સીધા જ પાઠ્યપુસ્તકની લાઈનોમાંથી લીધા છે, જે કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષામાં સીધા જ છપાશે!

દરેક પ્રશ્ન સાથે લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવા માટે જબરદસ્ત માઈન્ડ સેટ ટ્રિક્સ (Mindset Tricks 🧠) આપેલી છે:

🔥 GCERT સામાજિક વિજ્ઞાન (ધોરણ 6 થી 10) – MOCK TEST (PART 2)

31. ગુજરાતના ઐતિહાસિક શહેર ‘ચાંપાનેર’ ને કયા સુલતાને જીતીને તેનું નામ ‘મહમુદાબાદ’ રાખ્યું હતું?

[A] અહમદશાહ

[B] મહમુદ બેગડો

[C] મુઝફ્ફરશાહ બીજો

[D] બહાદુરશાહ

• સાચો જવાબ: [B] મહમુદ બેગડો
• સમજૂતી: મહમુદ બેગડાએ પાવાગઢ (ચાંપાનેર) અને જૂનાગઢ એમ બે ગઢ જીત્યા હોવાથી તેને ‘બે-ગડો’ કહેવાયો. તેણે ચાંપાનેર જીતીને તેને પોતાની રાજધાની બનાવી અને મહમુદાબાદ નામ આપ્યું.
• Mindset Trick 🧠: ચાંપાનેરમાં બેસીને બેગડાએ ‘બે-ગઢ’ જીતવાની ઉજવણી કરી!

32. ભારતની કઈ નદી કર્કવૃત્ત (Tropic of Cancer) ને બે વાર ઓળંગે છે?

[A] સાબરમતી

[B] નર્મદા

[C] મહી

[D] તાપી

• સાચો જવાબ: [C] મહી
• સમજૂતી: મહી નદી મધ્યપ્રદેશમાંથી નીકળી રાજસ્થાન થઈને ગુજરાતમાં પ્રવેશે છે અને આ ‘U’ ટર્ન દરમિયાન તે કર્કવૃત્તને બે વાર કાપે છે.
• Mindset Trick 🧠: કર્કવૃત્તને બે વાર કાપવાની તાકાત માત્ર આપણી ‘મહી’ (મહીસાગર) માતામાં જ છે.

33. ભારતીય બંધારણ મુજબ ‘રાજ્યસભાના’ હોદ્દાની રૂએ (Ex-officio) સભાપતિ કોણ હોય છે?

[A] રાષ્ટ્રપતિ

[B] વડાપ્રધાન

[C] ઉપરાષ્ટ્રપતિ

[D] લોકસભાના સ્પીકર

• સાચો જવાબ: [C] ઉપરાષ્ટ્રપતિ
• સમજૂતી: બંધારણના અનુચ્છેદ 64 અને 89 મુજબ ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ હંમેશા રાજ્યસભાના સભાપતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
• Mindset Trick 🧠: રાજ્યસભા એ ‘ઉપલું’ ગૃહ છે, એટલે ત્યાં ‘ઉપ’રાષ્ટ્રપતિ જ બેસે!

34. મૌર્ય વંશના સ્થાપક કોણ હતા, જેમણે ચાણક્યની મદદથી નંદ વંશનો નાશ કર્યો હતો?

[A] બિંદુસાર

[B] સમ્રાટ અશોક

[C] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય

[D] બૃહદ્રથ

• સાચો જવાબ: [C] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય
• સમજૂતી: કૌટિલ્ય (ચાણક્ય) ના માર્ગદર્શન હેઠળ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યે ધનાનંદને હરાવી મગધ પર મૌર્ય સામ્રાજ્યનો પાયો નાખ્યો.

35. ભારતનો પ્રમાણ સમય (IST – Indian Standard Time) કયા રેખાંશવૃત્ત પરથી નક્કી થાય છે?

[A] 82.5° પૂર્વ રેખાંશ

[B] 23.5° ઉત્તર અક્ષાંશ

[C] 0° ગ્રીનીચ રેખા

[D] 180° આંતરરાષ્ટ્રીય દિનાંતર રેખા

• સાચો જવાબ: [A] 82.5° પૂર્વ રેખાંશ
• સમજૂતી: આ રેખા ઉત્તર પ્રદેશના મિર્ઝાપુર (અલ્હાબાદ પાસે) પાસેથી પસાર થાય છે. આપણો સમય ગ્રીનીચ કરતા 5 કલાક અને 30 મિનિટ આગળ છે.

36. મોઢેરાનું વિશ્વવિખ્યાત સૂર્યમંદિર કયા રાજાના શાસનકાળ દરમિયાન બંધાયું હતું?

[A] સિદ્ધરાજ જયસિંહ

[B] ભીમદેવ પ્રથમ

[C] કુમારપાળ

[D] મૂળરાજ સોલંકી

• સાચો જવાબ: [B] ભીમદેવ પ્રથમ
• સમજૂતી: સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ પહેલાના સમયમાં (ઈ.સ. 1026માં) પુષ્પાવતી નદીના કિનારે આ અદ્ભુત સૂર્યમંદિર બંધાયું હતું.
• Mindset Trick 🧠: સૂર્ય જેવું તેજ અને ‘ભીમ’ જેવું બળ = ભીમદેવ પ્રથમ.

37. ગ્રામ પંચાયતના ‘વહીવટી વડા’ ને શું કહેવાય છે?

[A] સરપંચ

[B] મામલતદાર

[C] તલાટી કમ મંત્રી

[D] DDO (જિલ્લા વિકાસ અધિકારી)

• સાચો જવાબ: [C] તલાટી કમ મંત્રી
• સમજૂતી: ગ્રામ પંચાયતના રાજકીય વડા ‘સરપંચ’ હોય છે, પરંતુ સરકાર તરફથી વહીવટ કરવા નિમાયેલા અધિકારીને ‘તલાટી કમ મંત્રી’ (TCE) કહેવાય છે.

38. સિંધુ ખીણ સભ્યતાનું મોટું નગર ‘ધોળાવીરા’ ગુજરાતના કયા જિલ્લામાં આવેલું છે?

[A] અમદાવાદ

[B] કચ્છ

[C] સુરેન્દ્રનગર

[D] રાજકોટ

• સાચો જવાબ: [B] કચ્છ
• સમજૂતી: કચ્છ જિલ્લાના ભચાઉ તાલુકાના ખદીરબેટમાં ધોળાવીરા આવેલું છે. તેને 2021 માં યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટનો દરજ્જો મળ્યો છે.
• Mindset Trick 🧠: સફેદ (ધોળું) રણ પણ કચ્છમાં અને ‘ધોળા’-વીરા પણ કચ્છમાં!

39. ગુજરાતમાં ‘ભવાઈ’ (લોકનાટ્ય) ના પિતા તરીકે કોને ઓળખવામાં આવે છે?

[A] પ્રેમાનંદ

[B] અસાઈત ઠાકર

[C] અખો

[D] નરસિંહ મહેતા

• સાચો જવાબ: [B] અસાઈત ઠાકર
• સમજૂતી: સિદ્ધપુરના અસાઈત ઠાકરે આશરે 360 જેટલા ભવાઈના વેશ લખ્યા છે, જેમાં ‘રામદેવનો વેશ’ સૌથી જૂનો મનાય છે.

40. બંધારણના કયા અનુચ્છેદ અંતર્ગત કેન્દ્રમાં ‘નાણાપંચ’ (Finance Commission) ની રચના કરવામાં આવે છે?

[A] અનુચ્છેદ 110

[B] અનુચ્છેદ 280

[C] અનુચ્છેદ 352

[D] અનુચ્છેદ 360

• સાચો જવાબ: [B] અનુચ્છેદ 280
• સમજૂતી: રાષ્ટ્રપતિ દર 5 વર્ષે નાણાપંચની રચના કરે છે, જેનું કામ કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે કરવેરાની વહેંચણી કરવાનું છે.
• Mindset Trick 🧠: બે (2) લોકો વચ્ચે નાણાં (80) ની વહેંચણી = 280!

41. ઐતિહાસિક ‘હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ’ (1576) કોની કોની વચ્ચે લડાયું હતું?

[A] બાબર અને ઇબ્રાહિમ લોદી

[B] અકબર અને મહારાણા પ્રતાપ

[C] શિવાજી અને ઔરંગઝેબ

[D] પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ અને મહંમદ ઘોરી

• સાચો જવાબ: [B] અકબર અને મહારાણા પ્રતાપ
• સમજૂતી: રાજસ્થાનની હલ્દીઘાટીના મેદાનમાં મેવાડના વીર મહારાણા પ્રતાપ અને અકબરના સેનાપતિ માનસિંહ વચ્ચે આ ભયંકર યુદ્ધ થયું હતું.

42. સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના શાસનકાળ દરમિયાન કયો પ્રખ્યાત ચીની મુસાફર ભારત આવ્યો હતો?

[A] ફાહિયાન

[B] મેગેસ્થનીસ

[C] હ્યુ-એન-ત્સાંગ

[D] ઇત્સિંગ

• સાચો જવાબ: [C] હ્યુ-એન-ત્સાંગ
• સમજૂતી: હ્યુ-એન-ત્સાંગે ભારતમાં નાલંદા વિદ્યાપીઠમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. (નોંધ: ફાહિયાન એ ચંદ્રગુપ્ત બીજાના સમયે આવ્યો હતો).
• Mindset Trick 🧠: હર્ષવર્ધનના સમયમાં હ્યુ-એન-ત્સાંગ (H થી H મેચ કરો).

43. ગુજરાતમાં તાપી નદી પર કઈ બહુહેતુક યોજનાઓ (ડેમ) આવેલી છે?

[A] ધરોઈ અને દાંતીવાડા

[B] ઉકાઈ અને કાકરાપાર

[C] કડાણા અને વણાકબોરી

[D] સરદાર સરોવર અને ભાડભૂત

• સાચો જવાબ: [B] ઉકાઈ અને કાકરાપાર
• સમજૂતી: દક્ષિણ ગુજરાતમાં તાપી નદી પર આ બંને ડેમ આવેલા છે.

44. બંધારણના કયા અનુચ્છેદને ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે “બંધારણનો આત્મા” કહ્યો છે?

[A] અનુચ્છેદ 14 (સમાનતાનો અધિકાર)

[B] અનુચ્છેદ 19 (સ્વતંત્રતાનો અધિકાર)

[C] અનુચ્છેદ 21 (જીવન જીવવાનો અધિકાર)

[D] અનુચ્છેદ 32 (બંધારણીય ઇલાજોનો અધિકાર)

• સાચો જવાબ: [D] અનુચ્છેદ 32 (બંધારણીય ઇલાજોનો અધિકાર)
• સમજૂતી: જો મૂળભૂત અધિકારોનો ભંગ થાય તો સીધા સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાની સત્તા અનુચ્છેદ 32 આપે છે.
• Mindset Trick 🧠: 32 દાંતની વચ્ચે જીભ સુરક્ષિત છે, તેમ 32 માં અનુચ્છેદમાં બંધારણનો ‘આત્મા’ સુરક્ષિત છે!

45. અસમમાં આવેલો ‘કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન’ કયા પ્રાણી માટે વિશ્વવિખ્યાત છે?

[A] એશિયાટિક સિંહ

[B] સફેદ વાઘ

[C] એક શિંગી ગેંડો

[D] જંગલી ગધેડો (ઘુડખર)

• સાચો જવાબ: [C] એક શિંગી ગેંડો
• સમજૂતી: ભારતના એક શિંગી ગેંડા અસમ રાજ્યના કાઝીરંગા અને પશ્ચિમ બંગાળમાં જોવા મળે છે.

46. પૃથ્વી પર દિવસ અને રાત પૃથ્વીની કઈ ગતિના કારણે થાય છે?

[A] પરિભ્રમણ (ધરીભ્રમણ)

[B] પરિક્રમણ (કક્ષાભ્રમણ)

[C] ગુરુત્વાકર્ષણ

[D] ભરતી-ઓટ

• સાચો જવાબ: [A] પરિભ્રમણ (ધરીભ્રમણ)
• સમજૂતી: પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરે છે (પરિભ્રમણ), જેનાથી દિવસ-રાત થાય છે. પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે (પરિક્રમણ), જેનાથી ઋતુઓ બદલાય છે.
• Mindset Trick 🧠: પોતાની જગ્યાએ ઊભા ઊભા ‘ભમરડા’ ની જેમ ફરવું એટલે પરિભ્રમણ (જેનાથી દિવસ બદલાય).

47. સિદ્ધપુરનો પ્રખ્યાત ‘રુદ્ર મહાલય’ કયા રાજાએ બંધાવવાની શરૂઆત કરી હતી?

[A] સિદ્ધરાજ જયસિંહ

[B] મૂળરાજ સોલંકી

[C] કુમારપાળ

[D] કરણદેવ વાઘેલા

• સાચો જવાબ: [B] મૂળરાજ સોલંકી
• સમજૂતી: સોલંકી વંશના સ્થાપક મૂળરાજ સોલંકીએ શરૂઆત કરી અને સિદ્ધરાજ જયસિંહે તેને પૂર્ણ કરાવ્યો હતો.
• Mindset Trick 🧠: પાયામાં હંમેશા ‘મૂળ’ હોય. શરૂઆત મૂળરાજે કરી.

48. ગુજરાતમાં ‘નળ સરોવર’ શાના માટે જાણીતું છે?

[A] મીઠા પાણીના મગર

[B] સિંહોનું નિવાસસ્થાન

[C] યાયાવર (વિદેશી) પક્ષીઓ

[D] જળચર વનસ્પતિ

• સાચો જવાબ: [C] યાયાવર (વિદેશી) પક્ષીઓ
• સમજૂતી: શિયાળામાં વિદેશથી આવતા ફ્લેમિંગો (સુરખાબ), પેલિકન વગેરે પક્ષીઓ માટે નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય પ્રખ્યાત છે.

49. ભારતમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં નીચેનામાંથી કોણ ભાગ લે છે?

[A] માત્ર લોકસભાના સભ્યો

[B] લોકસભા અને રાજ્યસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો અને વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો

[C] તમામ નાગરિકો

[D] સંસદના બંને ગૃહોના તમામ (ચૂંટાયેલા+નિમણૂક પામેલા) સભ્યો

• સાચો જવાબ: [B] લોકસભા અને રાજ્યસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો અને વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો
• સમજૂતી: રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પરોક્ષ રીતે ઇલેક્ટોરલ કોલેજ દ્વારા થાય છે, જેમાં નિમણૂક પામેલા (Nominated) સભ્યો ભાગ લેતા નથી.

50. જંગલો કાપીને કે બાળીને જમીન સાફ કરી ત્યાં કરાતી ખેતી કયા નામે ઓળખાય છે?

[A] સઘન ખેતી

[B] બાગાયતી ખેતી

[C] ઝૂમ ખેતી (સ્થળાંતરિત ખેતી)

[D] સૂકી ખેતી

• સાચો જવાબ: [C] ઝૂમ ખેતી (સ્થળાંતરિત ખેતી)
• સમજૂતી: ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના આદિવાસી વિસ્તારોમાં આ પ્રકારની ખેતી થાય છે. જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટે એટલે સ્થળ બદલી નાખવામાં આવે છે.
• Mindset Trick 🧠: એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ‘ઝૂમ’ (ઝૂમ કરીને ખસવું).

51. ભારતનો કયો વેદ ‘સંગીતની ગંગોત્રી’ ગણાય છે?

[A] ઋગ્વેદ

[B] યજુર્વેદ

[C] સામવેદ

[D] અથર્વવેદ

• સાચો જવાબ: [C] સામવેદ
• સમજૂતી: સામવેદ ઋગ્વેદની ઋચાઓને સંગીતબદ્ધ રીતે ગાવાની પદ્ધતિ ધરાવે છે, તેથી તેને સંગીતની ગંગોત્રી કહે છે.
• Mindset Trick 🧠: સા-રે-ગા-મા-પા-ધા-ની… સા પરથી સામવેદ!

52. કયા મુઘલ બાદશાહના શાસનકાળને ભારતનો ‘ચિત્રકલાનો સુવર્ણયુગ’ કહેવાય છે?

[A] અકબર

[B] જહાંગીર

[C] શાહજહાં

[D] ઔરંગઝેબ

• સાચો જવાબ: [B] જહાંગીર
• સમજૂતી: જહાંગીર પોતે ચિત્રકલાનો મોટો શોખીન અને પારખુ હતો. (નોંધ: સ્થાપત્યકલાનો સુવર્ણયુગ શાહજહાં નો સમય છે).

53. ગુજરાતનું કયું શહેર ‘સાક્ષર નગરી’ તરીકે ઓળખાય છે?

[A] વડોદરા

[B] અમદાવાદ

[C] નડિયાદ

[D] ભાવનગર

• સાચો જવાબ: [C] નડિયાદ
• સમજૂતી: ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી (સરસ્વતીચંદ્રના લેખક) જેવા અનેક મહાન સાહિત્યકારોની ભૂમિ હોવાથી ખેડા જિલ્લાના નડિયાદને સાક્ષર નગરી કહેવાય છે.

54. ભારતના બંધારણમાં કટોકટી (Emergency) ની જોગવાઈઓ કયા દેશના બંધારણમાંથી લેવામાં આવી છે?

[A] અમેરિકા

[B] જર્મની (વાઇમર બંધારણ)

[C] બ્રિટન

[D] રશિયા

• સાચો જવાબ: [B] જર્મની (વાઇમર બંધારણ)
• સમજૂતી: રાષ્ટ્રીય કટોકટી વખતે મૂળભૂત અધિકારો મોકૂફ રાખવાની જોગવાઈ જર્મનીમાંથી લીધી છે.
• Mindset Trick 🧠: હિટલરના દેશ જર્મની માં લોકો હંમેશા ‘કટોકટી’ માં જ રહેતા હતા!

55. ભારતનો સૌથી લાંબો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ કયો છે?

[A] NH-8

[B] NH-44

[C] NH-27

[D] NH-47

• સાચો જવાબ: [B] NH-44
• સમજૂતી: NH-44 જમ્મુ-કાશ્મીરના શ્રીનગરથી શરૂ થઈને છેક દક્ષિણમાં કન્યાકુમારી સુધી જાય છે (જૂનો NH-7).

56. સિંધુ સભ્યતાનું પ્રખ્યાત સ્થળ ‘કાલીબંગાન’ કયા રાજ્યમાં આવેલું છે?

[A] હરિયાણા

[B] પંજાબ

[C] રાજસ્થાન

[D] ગુજરાત

• સાચો જવાબ: [C] રાજસ્થાન
• સમજૂતી: રાજસ્થાનમાં આવેલું કાલીબંગાન ખેડેલા ખેતરો અને તાંબાના ઓજારો માટે પ્રખ્યાત હતું.
• Mindset Trick 🧠: ‘કાલીબંગાન’ એટલે કાળા રંગની બંગડીઓ, જે રાજસ્થાન ની સ્ત્રીઓ પહેરે છે.

57. ભારતના કયા રાજ્યમાં સૌપ્રથમ સૂર્યોદય થાય છે?

[A] આસામ

[B] મેઘાલય

[C] અરુણાચલ પ્રદેશ

[D] ગુજરાત

• સાચો જવાબ: [C] અરુણાચલ પ્રદેશ
• સમજૂતી: ભારતની સૌથી પૂર્વમાં અરુણાચલ પ્રદેશ આવેલું હોવાથી સૂર્યના કિરણો સૌથી પહેલા ત્યાં પડે છે.
• Mindset Trick 🧠: ‘અરુણ’ એટલે સૂર્ય. સૂર્ય જેના આંચલમાં સૌથી પહેલા ઉગે તે અરુણાચલ પ્રદેશ.

58. દેશના સંરક્ષણ દળો (આર્મી, નેવી, એરફોર્સ) ના સર્વોચ્ચ વડા (Supreme Commander) કોણ હોય છે?

[A] સંરક્ષણ મંત્રી

[B] ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS)

[C] વડાપ્રધાન

[D] રાષ્ટ્રપતિ

• સાચો જવાબ: [D] રાષ્ટ્રપતિ
• સમજૂતી: ભારતના રાષ્ટ્રપતિ ત્રણેય પાંખના સર્વોચ્ચ સેનાપતિ છે.

59. “જય હિન્દ” અને “ચલો દિલ્લી” ના અમર નારા કોણે આપ્યા હતા?

[A] ભગતસિંહ

[B] સુભાષચંદ્ર બોઝ

[C] જવાહરલાલ નેહરુ

[D] સરદાર પટેલ

• સાચો જવાબ: [B] સુભાષચંદ્ર બોઝ
• સમજૂતી: આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA) ના સૈનિકોને લડવા માટે નેતાજીએ આ સૂત્રો આપ્યા હતા.

60. પૃથ્વીની સપાટી પરના આશરે કેટલા ટકા ભાગ પર જલાવરણ (પાણી) વિસ્તરેલું છે?

[A] 29%

[B] 50%

[C] 71%

[D] 97%

• સાચો જવાબ: [C] 71%
• સમજૂતી: પૃથ્વી પર 71% જલાવરણ (પાણી) છે અને 29% મૃદાવરણ (જમીન) છે.

તમારો Part-2 (પ્રશ્નો 31 થી 60)