આઝાદીની ચળવળ, ગવર્નર જનરલ અને આઝાદી પછીના ભારત

Most IMP’ ઐતિહાસિક પ્રશ્નોને આવરીને આ નવો 30 પ્રશ્નોનો (પ્રશ્ન 91 થી 120)

આ ભાગમાં આઝાદીની ચળવળ, ગવર્નર જનરલ અને આઝાદી પછીના ભારતનો નિચોડ છે:

🟢 ભારતનો ઇતિહાસ – MOCK TEST (Part – 4)

91. ભારતમાં જમીનવિહોણા ખેડૂતો માટે ‘ભૂદાન ચળવળ’ કોણે શરૂ કરી હતી?

(A) મહાત્મા ગાંધી

(B) જવાહરલાલ નેહરુ

(C) આચાર્ય વિનોબા ભાવે

(D) જયપ્રકાશ નારાયણ

• સાચો જવાબ: (C) આચાર્ય વિનોબા ભાવે
• સમજૂતી: 1951 માં તેલંગાણાના પોચમપલ્લી ગામથી વિનોબા ભાવેએ ભૂદાન ચળવળની શરૂઆત કરી હતી.

92. 1939 માં કોંગ્રેસના પ્રમુખપદેથી રાજીનામું આપ્યા બાદ સુભાષચંદ્ર બોઝે કયા નવા પક્ષની સ્થાપના કરી હતી?

(A) આઝાદ હિંદ ફોજ

(B) ફોરવર્ડ બ્લોક

(C) સ્વરાજ પાર્ટી

(D) ગદર પાર્ટી

• સાચો જવાબ: (B) ફોરવર્ડ બ્લોક
• સમજૂતી: ત્રિપુરા અધિવેશનમાં ગાંધીજીના ઉમેદવાર પટ્ટાભી સીતારમૈયાને હરાવીને બોઝ પ્રમુખ બન્યા હતા, પરંતુ મતભેદ થતાં તેમણે રાજીનામું આપીને ‘ફોરવર્ડ બ્લોક’ ની સ્થાપના કરી.

93. જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડના વિરોધમાં ‘નાઈટહૂડ’ (Sir) નો ખિતાબ કોણે પરત કર્યો હતો?

(A) મહાત્મા ગાંધી

(B) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

(C) સુભાષચંદ્ર બોઝ

(D) લાલા લજપતરાય

• સાચો જવાબ: (B) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
• સમજૂતી: 1919 ના હત્યાકાંડથી દુઃખી થઈને રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે ‘નાઈટહૂડ’ (સર) નો ખિતાબ બ્રિટિશ સરકારને પરત કરી દીધો હતો. (જ્યારે ગાંધીજીએ ‘કૈસર-એ-હિન્દ’ નો ખિતાબ પરત કર્યો હતો).

94. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની પ્રથમ ‘ભારતીય’ મહિલા અધ્યક્ષ કોણ હતા?

(A) એની બેસન્ટ

(B) સરોજિની નાયડુ

(C) સુચેતા કૃપલાણી

(D) ઈન્દિરા ગાંધી

• સાચો જવાબ: (B) સરોજિની નાયડુ
• સમજૂતી/Trick: જો માત્ર ‘પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ’ પૂછાય તો એની બેસન્ટ (1917) આવે. પરંતુ ‘પ્રથમ ભારતીય મહિલા’ પૂછાય તો સરોજિની નાયડુ (1925 – કાનપુર અધિવેશન) આવે.

95. પ્રસિદ્ધ ‘કાકોરી ટ્રેન લૂંટ’ (કાકોરી કાંડ) ની ઐતિહાસિક ઘટના કયા વર્ષે બની હતી?

(A) 1920

(B) 1925

(C) 1930

(D) 1931

• સાચો જવાબ: (B) 1925
• સમજૂતી: 9 ઓગસ્ટ 1925 ના રોજ રામપ્રસાદ બિસ્મિલ, અશફાકઉલ્લા ખાન અને ચંદ્રશેખર આઝાદના નેતૃત્વમાં અંગ્રેજોની ખજાનાવાળી ટ્રેન લૂંટવામાં આવી હતી.

96. 1857 ના મહાસંગ્રામ સમયે ભારતના ગવર્નર જનરલ કોણ હતા?

(A) લોર્ડ ડેલહાઉસી

(B) લોર્ડ કેનિંગ

(C) લોર્ડ રિપન

(D) લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિક

• સાચો જવાબ: (B) લોર્ડ કેનિંગ
• સમજૂતી: 1857 ના વિપ્લવ વખતે લોર્ડ કેનિંગ ગવર્નર જનરલ હતા. વિપ્લવ બાદ 1858 ના કાયદાથી તેઓ ભારતના પ્રથમ ‘વાઇસરોય’ બન્યા હતા.

97. ‘સ્વતંત્ર મજૂર પક્ષ’ (Independent Labour Party) ની સ્થાપના કોણે કરી હતી?

(A) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

(B) મહાત્મા ગાંધી

(C) ડૉ. બી.આર. આંબેડકર

(D) એન. એમ. જોશી

• સાચો જવાબ: (C) ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
• સમજૂતી: 1936 માં શ્રમિકો અને દલિતોના હિતોના રક્ષણ માટે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે આ પક્ષની સ્થાપના કરી હતી.

98. દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદની નીતિ સામે લડત આપ્યા બાદ ગાંધીજી કયા વર્ષે કાયમ માટે ભારત પરત ફર્યા?

(A) 1893

(B) 1901

(C) 1915

(D) 1917

• સાચો જવાબ: (C) 1915
• સમજૂતી: 9 જાન્યુઆરી 1915 ના રોજ ગાંધીજી ભારત પાછા ફર્યા. આ દિવસની યાદમાં ભારતમાં ‘પ્રવાસી ભારતીય દિવસ’ ઉજવવામાં આવે છે.

99. કયા કાયદા દ્વારા ભારતમાં મુસ્લિમો માટે ‘અલગ મતદારમંડળ’ (Separate Electorate) ની શરૂઆત થઈ?

(A) 1892 નો કાઉન્સિલ એક્ટ

(B) 1909 નો મોર્લે-મિન્ટો સુધારો

(C) 1919 નો મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફર્ડ સુધારો

(D) 1935 નો ભારત સરકારનો કાયદો

• સાચો જવાબ: (B) 1909 નો મોર્લે-મિન્ટો સુધારો
• સમજૂતી: હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા તોડવા માટે 1909 ના કાયદાથી સાંપ્રદાયિક ચૂંટણી પ્રણાલી દાખલ કરવામાં આવી. (તેથી લોર્ડ મિન્ટોને સાંપ્રદાયિક ચૂંટણીના પિતા કહેવાય છે).

100. 1932 માં થયેલા ઐતિહાસિક ‘પૂના કરાર’ (Poona Pact) કોની વચ્ચે થયા હતા?

(A) ગાંધીજી અને લોર્ડ ઇરવિન

(B) ગાંધીજી અને ડૉ. બી.આર. આંબેડકર

(C) જવાહરલાલ નેહરુ અને મહંમદ અલી ઝીણા

(D) ડૉ. આંબેડકર અને લોર્ડ મેકડોનાલ્ડ

• સાચો જવાબ: (B) ગાંધીજી અને ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
• સમજૂતી: ‘કોમ્યુનલ એવોર્ડ’ થી દલિતોને અલગ મતદારમંડળ અપાતા ગાંધીજીએ યરવડા જેલમાં આમરણાંત ઉપવાસ કર્યા, અંતે આંબેડકર અને ગાંધીજી વચ્ચે સમજૂતી (પૂના કરાર) થઈ.

101. સાયમન કમિશન ભારતમાં ક્યારે આવ્યું અને તેમાં કેટલા ભારતીય સભ્યો હતા?

(A) 1927, 2 સભ્યો

(B) 1928, 0 (એક પણ નહીં)

(C) 1930, 3 સભ્યો

(D) 1942, 1 સભ્ય

• સાચો જવાબ: (B) 1928, 0 (એક પણ નહીં)
• સમજૂતી: 1928 માં કમિશન ભારત આવ્યું. તેમાં 7 સભ્યો હતા અને તમામ અંગ્રેજો હતા. એક પણ ભારતીય ન હોવાથી તેનો કાળા વાવટાથી વિરોધ થયો હતો.

102. આપણા રાષ્ટ્રગાન ‘જન ગણ મન’ ને કોંગ્રેસના કયા અધિવેશનમાં સૌપ્રથમવાર ગાવામાં આવ્યું હતું?

(A) 1896, કલકત્તા

(B) 1911, કલકત્તા

(C) 1929, લાહોર

(D) 1931, કરાચી

• સાચો જવાબ: (B) 1911, કલકત્તા
• સમજૂતી/Trick: 1911 ના કલકત્તા અધિવેશનમાં ‘જન ગણ મન’ ગવાયું હતું. જ્યારે રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ’ સૌપ્રથમવાર 1896 ના કલકત્તા અધિવેશનમાં ગવાયું હતું.

103. ‘કેબિનેટ મિશન’ કયા વર્ષે ભારતમાં આવ્યું, જેના આધારે ભારતની બંધારણ સભાની રચના થઈ?

(A) 1940

(B) 1942

(C) 1946

(D) 1947

• સાચો જવાબ: (C) 1946
• સમજૂતી: 1946 માં 3 સભ્યો (પેથિક લોરેન્સ, સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સ, એ.વી. એલેક્ઝાન્ડર) નું બનેલું આ મિશન ભારત આવ્યું હતું.

104. ‘પાકિસ્તાન’ શબ્દનો સૌપ્રથમ પ્રયોગ કોણે કર્યો હતો?

(A) મહંમદ અલી ઝીણા

(B) લિયાકત અલી ખાન

(C) ચૌધરી રહેમત અલી

(D) અલ્લામા ઈકબાલ

• સાચો જવાબ: (C) ચૌધરી રહેમત અલી
• સમજૂતી: કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી ચૌધરી રહેમત અલીએ 1933 માં ૫-પ્રાંતોના નામ પરથી ‘PAKISTAN’ શબ્દ બનાવ્યો હતો.

105. 1947 માં જ્યારે ભારતને આઝાદી મળી ત્યારે બ્રિટનના વડાપ્રધાન કોણ હતા?

(A) વિન્સ્ટન ચર્ચિલ

(B) ક્લેમેન્ટ એટલી

(C) લોર્ડ માઉન્ટબેટન

(D) રામસે મેકડોનાલ્ડ

• સાચો જવાબ: (B) ક્લેમેન્ટ એટલી
• સમજૂતી: લેબર પાર્ટીના નેતા ક્લેમેન્ટ એટલીએ 20 ફેબ્રુઆરી 1947 ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે બ્રિટન ભારત છોડી દેશે.

106. સ્વતંત્રતા સમયે દેશી રજવાડાંઓના એકીકરણ (Integration) નું મહાન કાર્ય કોણે કર્યું હતું?

(A) જવાહરલાલ નેહરુ

(B) માઉન્ટબેટન

(C) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને વી. પી. મેનન

(D) ડૉ. બી.આર. આંબેડકર

• સાચો જવાબ: (C) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને વી. પી. મેનન
• સમજૂતી: 562 દેશી રજવાડાંઓને એક તાંતણે બાંધવાનું લોખંડી કામ સરદાર પટેલ અને તેમના સચિવ વી.પી. મેનને કર્યું.

107. 1961 માં ગોવા, દીવ અને દમણને પોર્ટુગીઝો પાસેથી મુક્ત કરાવવા ભારતીય સેનાએ કયું ઓપરેશન ચલાવ્યું હતું?

(A) ઓપરેશન પોલો

(B) ઓપરેશન વિજય

(C) ઓપરેશન મેઘદૂત

(D) ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર

• સાચો જવાબ: (B) ઓપરેશન વિજય
• સમજૂતી/Trick: 1961 માં પોર્ટુગીઝો પર ‘વિજય’ મેળવવા ‘ઓપરેશન વિજય’ ચલાવાયું. (જ્યારે હૈદરાબાદ માટે ઓપરેશન પોલો હતું).

108. ભારત-ચીન વચ્ચે ‘પંચશીલના સિદ્ધાંતો’ પર કયા વર્ષે કરાર કરવામાં આવ્યા હતા?

(A) 1948

(B) 1954

(C) 1962

(D) 1971

• સાચો જવાબ: (B) 1954
• સમજૂતી: 1954 માં ભારતના વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ અને ચીનના પ્રીમિયર ચાઉ-એન-લાઈ વચ્ચે શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ માટે પંચશીલ કરાર થયા હતા.

109. ‘ગ્રાન્ડ ઓલ્ડ મેન ઓફ ઇન્ડિયા’ (હિંદના દાદા) તરીકે કોણ જાણીતા હતા?

(A) લાલા લજપતરાય

(B) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

(C) દાદાભાઈ નવરોજી

(D) બદરુદ્દીન તૈયબજી

• સાચો જવાબ: (C) દાદાભાઈ નવરોજી
• સમજૂતી: તેમણે ‘ધન નિષ્કાસનનો સિદ્ધાંત’ (Drain of Wealth Theory) આપ્યો અને બ્રિટિશ પાર્લામેન્ટમાં ચૂંટાનાર પ્રથમ ભારતીય હતા.

110. કોંગ્રેસના કયા વાર્ષિક અધિવેશનમાં મહાત્મા ગાંધીજીએ માત્ર એક જ વાર અધ્યક્ષ તરીકે ફરજ બજાવી હતી?

(A) 1920, નાગપુર

(B) 1924, બેલગાવ

(C) 1929, લાહોર

(D) 1938, હરિપુરા

• સાચો જવાબ: (B) 1924, બેલગાવ
• સમજૂતી: ગાંધીજી પોતાના આખા જીવનમાં માત્ર એક જ વખત કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા હતા, અને તે 1924 નું કર્ણાટકનું બેલગાવ અધિવેશન હતું.

111. 1946માં સ્થપાયેલી ભારતની વચગાળાની સરકાર (Interim Government) માં નાણામંત્રી (Finance Minister) કોણ હતા?

(A) જવાહરલાલ નેહરુ

(B) લિયાકત અલી ખાન

(C) સરદાર પટેલ

(D) સી. રાજગોપાલાચારી

• સાચો જવાબ: (B) લિયાકત અલી ખાન
• સમજૂતી: લિયાકત અલી ખાન મુસ્લિમ લીગના નેતા હતા, જેમને નાણાં ખાતું અપાયું હતું. (બાદમાં તેઓ પાકિસ્તાનના પ્રથમ વડાપ્રધાન બન્યા).

112. કયા ક્રાંતિકારીએ લંડનમાં ‘ઇન્ડિયા હાઉસ’ ની સ્થાપના કરી હતી?

(A) શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા

(B) વી.ડી. સાવરકર

(C) મેડમ કામા

(D) મદનલાલ ધીંગરા

• સાચો જવાબ: (A) શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા
• સમજૂતી: 1905 માં ગુજરાતના કચ્છના વતની શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ લંડનમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ઇન્ડિયા હાઉસ સ્થાપ્યું હતું.

113. ભારતના રાષ્ટ્રધ્વજની ડિઝાઇન કોણે તૈયાર કરી હતી?

(A) સરોજિની નાયડુ

(B) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

(C) પિંગલી વેંકૈયા

(D) ભીખાઈજી કામા

• સાચો જવાબ: (C) પિંગલી વેંકૈયા
• સમજૂતી: આંધ્રપ્રદેશના સ્વતંત્રતા સેનાની પિંગલી વેંકૈયાએ ત્રિરંગાની મૂળ ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી, જેને 22 જુલાઈ 1947 ના રોજ અપનાવવામાં આવી.

114. ‘માય એક્સપેરિમેન્ટ્સ વિથ ટ્રુથ’ (સત્યના પ્રયોગો) એ કોની આત્મકથા છે?

(A) સુભાષચંદ્ર બોઝ

(B) સ્વામી વિવેકાનંદ

(C) જવાહરલાલ નેહરુ

(D) મહાત્મા ગાંધી

• સાચો જવાબ: (D) મહાત્મા ગાંધી
• સમજૂતી: ગાંધીજીની આ વિશ્વવિખ્યાત આત્મકથા મૂળ ગુજરાતી ભાષામાં લખાયેલી છે.

115. ભારત અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ કયા નામે ઓળખાય છે?

(A) મેકમોહન લાઇન

(B) ડ્યુરન્ડ લાઇન

(C) રેડક્લિફ લાઇન

(D) પાક સ્ટ્રેટ (Palk Strait)

• સાચો જવાબ: (B) ડ્યુરન્ડ લાઇન
• સમજૂતી: 1893 માં સર મોર્ટિમર ડ્યુરન્ડ દ્વારા આ રેખા નક્કી કરવામાં આવી હતી. (હાલમાં તે પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે છે, પરંતુ ભારતનું POK પણ તેને અડે છે).

116. દિલ્હીમાં 1857 ના બળવાને કયા બ્રિટિશ અધિકારીએ દબાવી દીધો હતો?

(A) જનરલ નીલ

(B) સર કોલિન કેમ્પબેલ

(C) જ્હોન નિકોલસન અને હડસન

(D) હેવલોક

• સાચો જવાબ: (C) જ્હોન નિકોલસન અને હડસન
• સમજૂતી: દિલ્હીમાં બહાદુરશાહ ઝફરના નેતૃત્વમાં થયેલા બળવાને નિકોલસન અને હડસને ક્રૂરતાપૂર્વક દબાવી દીધો અને બાદશાહને રંગૂન જેલમાં મોકલી દીધા.

117. ‘લોખંડી પુરુષ’ (Iron Man of India) અને ‘ભારતના બિસ્માર્ક’ તરીકે કોણ વિશ્વવિખ્યાત છે?

(A) બાલ ગંગાધર તિળક

(B) લાલા લજપતરાય

(C) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

(D) ચંદ્રશેખર આઝાદ

• સાચો જવાબ: (C) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ
• સમજૂતી: જે રીતે ઓટો વોન બિસ્માર્કે જર્મનીનું એકીકરણ કર્યું હતું, તે જ રીતે સરદાર પટેલે 562 રજવાડાંઓનું એકીકરણ કરી અખંડ ભારત બનાવ્યું.

118. નીચેનામાંથી કોને ‘ભારતીય અશાંતિના જનક’ (Father of Indian Unrest) તરીકે બ્રિટિશ પત્રકાર વેલેન્ટાઇન ચિરોલે ઓળખાવ્યા હતા?

(A) બાલ ગંગાધર તિળક

(B) લાલા લજપતરાય

(C) બિપીનચંદ્ર પાલ

(D) ભગતસિંહ

• સાચો જવાબ: (A) બાલ ગંગાધર તિળક
• સમજૂતી: તિળકના ઉગ્રવાદી વિચારો અને આક્રમક રાષ્ટ્રવાદના કારણે તેમને આ ઉપનામ આપવામાં આવ્યું હતું.

119. મુસ્લિમ લીગ દ્વારા અલગ પાકિસ્તાનની માંગણી સાબિત કરવા માટે કયા દિવસને ‘ડાયરેક્ટ એક્શન ડે’ (સીધા પગલાં દિન) તરીકે મનાવાયો હતો?

(A) 14 ઓગસ્ટ 1947

(B) 16 ઓગસ્ટ 1946

(C) 23 માર્ચ 1940

(D) 22 ડિસેમ્બર 1939

• સાચો જવાબ: (B) 16 ઓગસ્ટ 1946
• સમજૂતી: કેબિનેટ મિશનની દરખાસ્તો નિષ્ફળ જતાં ઝીણાના નેતૃત્વમાં 16 ઓગસ્ટ 1946 ના રોજ દેશભરમાં રમખાણો (ખાસ કરીને કલકત્તામાં) કરાવવામાં આવ્યા.

120. ‘જય જવાન, જય કિસાન’ નો વિશ્વવિખ્યાત નારો કોણે આપ્યો હતો?

(A) પંડિત નેહરુ

(B) સુભાષચંદ્ર બોઝ

(C) લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

(D) અટલ બિહારી વાજપેયી

• સાચો જવાબ: (C) લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી
• સમજૂતી: 1965 ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ સમયે સૈનિકો અને ખેડૂતોનું મનોબળ વધારવા શાસ્ત્રીજીએ આ નારો આપ્યો હતો. (અટલજીએ તેમાં ‘જય વિજ્ઞાન’ ઉમેર્યું હતું).

ભારતનાં ઇતિહાસની 120 પ્રશ્નોની અદભૂત સીરીઝ 4)