વિજ્ઞાન – પ્રકાશ

(સામાન્ય વિજ્ઞાન – પ્રકાશ) પોલીસ કોન્સ્ટેબલની પરીક્ષામાં પૂછાઈ શકે તેવા 36 અત્યંત મહત્વના પ્રશ્નો નીચે મુજબ છે. દરેક પ્રશ્નની નીચે લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવા માટે શાનદાર Trick અને સમજૂતી આપી છે.

📝 વિભાગ 1: વિધાનવાળા પ્રશ્નો (Statement Based Questions)

1. પ્રકાશના વક્રીભવન (Refraction) બાબતે નીચેના વિધાનો તપાસો:

1. જ્યારે પ્રકાશનું ત્રાસું કિરણ પાતળા માધ્યમમાંથી ઘટ્ટ માધ્યમમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તે લંબ તરફ વાંકું વળે છે.

2. આ ઘટનામાં પ્રકાશનો વેગ અચળ રહે છે.

   (A) માત્ર 1 સાચું

   (B) માત્ર 2 સાચું

   (C) બંને સાચાં

   (D) બંને ખોટાં

   જવાબ: (A) માત્ર 1 સાચું

Trick: “પાતળામાંથી ઘટ્ટમાં ગાડી જાય તો સ્પીડ ઘટે, એટલે લંબ (સીધા રસ્તા) તરફ જ વળે!”

2. સ્નેલના નિયમ (Snell’s Law) વિશે વિધાનો ચકાસો:

1. આપાતકોણના sin અને વક્રીભૂતકોણના sin નો ગુણોત્તર અચળ રહે છે.

2. આ નિયમ પ્રકાશના પરાવર્તનની ઘટના સમજાવે છે.

   (A) માત્ર 1

   (B) માત્ર 2

   (C) બંને સાચાં

   (D) એક પણ નહીં

   જવાબ: (A) માત્ર 1

Trick: સ્નેલ એટલે વક્રીભવન (Refraction), પરાવર્તન (Reflection) નહીં!

3. માનવ આંખના ભાગો બાબતે વિધાન તપાસો:

1. આઇરીસનું મુખ્ય કાર્ય આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાને નિયંત્રિત કરવાનું છે.

2. નેત્રપટલ (Retina) પર વસ્તુનું પ્રતિબિંબ આભાસી અને ચત્તું રચાય છે.

   (A) માત્ર 1

   (B) માત્ર 2

   (C) બંને સાચાં

   (D) બંને ખોટાં

   જવાબ: (A) માત્ર 1 (રેટિના પર હંમેશા ‘વાસ્તવિક અને ઊલટું’ પ્રતિબિંબ રચાય છે.)

Trick: આઈરીસ એટલે ‘આઈ’ (આંખ) નું ગેટકીપર.

4. લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (Myopia) વિશે શું સાચું છે?

1. આ ખામીમાં દૂરની વસ્તુ સ્પષ્ટ દેખાતી નથી.

2. તેનું નિવારણ કરવા માટે ‘બહિર્ગોળ લેન્સ’ ના ચશ્મા પહેરવા પડે છે.

   (A) માત્ર 1

   B) માત્ર 2

   (C) બંને સાચાં

   D) બંને ખોટાં

   જવાબ: (A) માત્ર 1 (લઘુદ્રષ્ટિ એટલે અંતર્ગોળ લેન્સ!)

Trick: લઘુ (Myopia) = અં (અંતર્ગોળ).

5. પ્રેસબાયોપિઆ (Presbyopia) બાબતે વિધાનો ચકાસો:

1. આ ખામી ઉંમર વધતા ઉદભવે છે.

2. તેનું નિવારણ ‘બાયફોકલ લેન્સ’ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

   (A) માત્ર 1

   (B) માત્ર 2

   (C) 1 અને 2 બંને

   (D) એક પણ નહીં

   જવાબ: (C) 1 અને 2 બંને

Trick: પ્રેસ (Presby) એટલે ‘વધતી ઉંમર’, એટલે બાયો (બંને) ફોકલ લેન્સ.

🧩 વિભાગ 2: જોડકાં જોડો (Match the Following)

6. માધ્યમ અને તેના વક્રીભવનાંકને જોડો:

માધ્યમ	વક્રીભવનાંક
P. હવા	1. 1.33
Q. પાણી	2. 1.52
R. ક્રાઉન કાચ	3. 2.42
S. હીરો	4. 1.0003

(A) P-4, Q-1, R-2, S-3

(B) P-1, Q-2, R-3, S-4

(C) P-4, Q-3, R-2, S-1

(D) P-3, Q-4, R-1, S-2

જવાબ: (A)

Trick: હીરો (હીરા) સૌથી સખત એટલે એનો વક્રીભવનાંક સૌથી વધુ (2.42).

7. દ્રષ્ટિની ખામી અને લેન્સ જોડો:

ખામી	લેન્સ
P. લઘુદ્રષ્ટિ (માયોપીઆ)	1. બહિર્ગોળ લેન્સ
Q. ગુરુદ્રષ્ટિ (હાઇપર મેટ્રોપીઆ)	2. અંતર્ગોળ લેન્સ

(A) P-2, Q-1

(B) P-1, Q-2

જવાબ: (A)

8. ખગોળીય ટેલિસ્કોપ સ્થળ અને રાજ્ય જોડો:

સ્થળ	રાજ્ય
P. ઉટી	1. કર્ણાટક
Q. ગૌરીબિડનુર	2. તમિલનાડુ
R. કોડાઇકેનાલ	3. રાજસ્થાન

(A) P-2, Q-1, R-2

(B) P-1, Q-3, R-2

(C) P-2, Q-1, R-2 (નોંધ: ઉટી અને કોડાઇકેનાલ તમિલનાડુમાં છે)

જવાબ: (A) (P-2, Q-1, R-2)

9. આંખના ભાગો અને તેના કાર્ય જોડો:

ભાગ	કાર્ય
P. સીલીયરી સ્નાયુઓ	1. કેન્દ્ર લંબાઈ બદલવી
Q. નેત્રપટલ	2. પ્રતિબિંબ ઝીલવું
R. કીકી	3. પ્રકાશ પ્રવેશવાનું દ્વાર

(A) P-1, Q-2, R-3

(B) P-2, Q-1, R-3

જવાબ: (A)

10. પ્રકાશની ઘટના અને ઉદાહરણ જોડો:

ઘટના	ઉદાહરણ
P. વાતાવરણીય વક્રીભવન	1. હીરાનો ચમકાર
Q. પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન	2. તારાઓનું ટમટમવું
R. પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન	3. સ્વચ્છ આકાશનો ભૂરો રંગ

(A) P-2, Q-3, R-1

(B) P-3, Q-2, R-1

જવાબ: (A)

🎯 વિભાગ 3: સાદા વિકલ્પવાળા પ્રશ્નો (Standard MCQ)

11. શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ કેટલી છે? A) $3 \times 10^8$ m/s B) $2 \times 10^8$ m/s. જવાબ: A

12. કયા રંગનું વિચલન સૌથી ઓછું થાય છે? A) જાંબલી B) લાલ. જવાબ: B (લાલ). 💡 Trick: લાલ એટલે ડેન્જર, જે દૂરથી દેખાય કારણ કે એનું વિચલન ઓછું હોય.

13. આંખનું કયું બિંદુ 25 સે.મી. છે? A) નજીકનું B) દૂરનું. જવાબ: A

14. હીરાનો વક્રીભવનાંક કેટલો છે? A) 1.52 B) 2.42. જવાબ: B

15. આકાશનો ભૂરો રંગ કઈ ઘટનાને આભારી છે? A) પરાવર્તન B) પ્રકીર્ણન. જવાબ: B

16. સૂર્યોદય 2 મિનિટ વહેલો દેખાવો એ શું છે? A) વક્રીભવન B) પરાવર્તન. જવાબ: A

17. અંતર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ કેવી હોય? A) ધન B) ઋણ. જવાબ: B

18. સીવી રામનને નોબેલ ક્યારે મળ્યો? A) 1928 B) 1930. જવાબ: B

19. માઉન્ટ આબુ કયા પ્રકારના ટેલિસ્કોપની સવલત ધરાવે છે? A) રેડિયો B) ઓપ્ટિકલ. જવાબ: A

20. ક્રાંતિકોણ (Critical Angle) કોના માટે વપરાય છે? A) પરાવર્તન B) પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન. જવાબ: B

21. પાણીનો વક્રીભવનાંક કેટલો? A) 1.33 B) 1.52. જવાબ: A

22. સૂર્યપ્રકાશનું સાત રંગોમાં વિભાજન એટલે? A) વર્ણપટ B) પરાવર્તન. જવાબ: A

23. કયો રંગ શ્વેત પ્રકાશનો પ્રાથમિક રંગ નથી? A) લાલ B) પીળો. જવાબ: B (લાલ, લીલો, વાદળી છે).

24. મોતિયો (Cataract) કયા અંગની બીમારી છે? A) કાન B) આંખ. જવાબ: B

25. ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કયા સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે? A) પરાવર્તન B) પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન. જવાબ: B

26. વાતાવરણનું કયું સ્તર ઓછી ઘનતા ધરાવે છે? A) ઉપરનું B) નીચેનું. જવાબ: A

27. લાલ રંગની તરંગલંબાઈ કેટલી? A) 380-450 B) 620-750. જવાબ: B

28. પ્રકાશના કિરણોના સમૂહને શું કહેવાય? A) કિરણપુંજ B) તરંગપુંજ. જવાબ: A

29. શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશને શેની જરૂર નથી? A) માધ્યમ B) ઊર્જા. જવાબ: A

30. બિલાડીની આંખ ચમકવી એ કઈ ઘટના છે? A) પરાવર્તન B) વક્રીભવન. જવાબ: A

31. સાદુ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર શું જોવા વપરાય? A) ગ્રહો B) નાની વસ્તુઓ. જવાબ: B

    (નોંધ: બાકીના 5 પ્રશ્નો સમજૂતીમાં આવી ગયા છે).

💡 વિભાગ 4: વન-લાઇનર (5 પ્રશ્નો)

32. સ્નેલનો નિયમ શું દર્શાવે છે? – આપાતકોણના sin અને વક્રીભૂતકોણના sin નો ગુણોત્તર.

33. રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે? – 28 ફેબ્રુઆરી (સી.વી. રામન).

34. સામાન્ય દ્રષ્ટિ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે દૂરનું બિંદુ ક્યાં હોય છે? – અનંત અંતરે.

35. પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કોને કહેવાય? – સૂક્ષ્મ કણો દ્વારા પ્રકાશનું ચારે દિશામાં વિખેરણ.

36. હીરાનો ચમકાર કયા સિદ્ધાંતને આભારી છે? – પ્રકાશનું પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન.

યાદ રાખવાની શાનદાર ટ્રિક:

• વક્રીભવન = વળાંક (બદલાવ): જ્યારે માધ્યમ બદલાય ત્યારે પ્રકાશ વળે (વક્રીભવન).

• પરાવર્તન = પાછા ફરવું: જ્યારે સપાટી પર અથડાઈને પાછો આવે (પરાવર્તન).

• લાલ = દૂરથી દેખાય (વધારે તરંગલંબાઈ): લાલ રંગનું પ્રકીર્ણન સૌથી ઓછું થાય, એટલે જ ટ્રાફિક સિગ્નલમાં વપરાય.