સુધારણા, આધુનિક ભારતની ચળવળ, મુઘલ સામ્રાજ્ય અને પ્રાચીન-મધ્યકાલીન ઐતિહાસિક ઘટનાઓનો

ચોક્કસ Jayu Star! 🌟 તમારી તૈયારીની સફરને અટકવા નથી દેવી. ભારતનાં ઇતિહાસના અતિમહત્વના પ્રશ્નોની સીરીઝમાં આ રહ્યો ભાગ-3 (પ્રશ્ન 61 થી 90).

સુધારણા, આધુનિક ભારતની ચળવળ, મુઘલ સામ્રાજ્ય અને પ્રાચીન-મધ્યકાલીન ઐતિહાસિક ઘટનાઓનો સમાવેશ કરેલ છે:

🟢 ભારતનો ઇતિહાસ – MOCK TEST (Part – 3)

61. 1857 ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં બિહાર (જગદીશપુર) માં બળવાનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું હતું?

(A) તાત્યા ટોપે

(B) બેગમ હઝરત મહેલ

(C) કુંવરસિંહ

(D) નાના સાહેબ

• સાચો જવાબ: (C) કુંવરસિંહ
• સમજૂતી/Trick: 80 વર્ષની ઉંમરે પણ અદમ્ય સાહસ બતાવનાર રાજપૂત જમીનદાર કુંવરસિંહે બિહારમાં અંગ્રેજોને હંફાવ્યા હતા.

62. 1897 માં ‘રામકૃષ્ણ મિશન’ ની સ્થાપના કોણે કરી હતી?

(A) સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી

(B) સ્વામી વિવેકાનંદ

(C) રાજા રામમોહન રાય

(D) રામકૃષ્ણ પરમહંસ

• સાચો જવાબ: (B) સ્વામી વિવેકાનંદ
• સમજૂતી: સ્વામી વિવેકાનંદે પોતાના ગુરુ રામકૃષ્ણ પરમહંસની સ્મૃતિમાં અને માનવ સેવાના ઉદ્દેશ્યથી કોલકાતા નજીક બેલુર મઠ ખાતે આ સંસ્થા સ્થાપી હતી.

63. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રથમ મુસ્લિમ અધ્યક્ષ કોણ હતા?

(A) બદરુદ્દીન તૈયબજી

(B) મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ

(C) સર સૈયદ અહમદ ખાન

(D) મહંમદ અલી ઝીણા

• સાચો જવાબ: (A) બદરુદ્દીન તૈયબજી
• સમજૂતી: 1887 માં મદ્રાસ ખાતે યોજાયેલા કોંગ્રેસના ત્રીજા અધિવેશનના અધ્યક્ષ બદરુદ્દીન તૈયબજી હતા.

64. 1905 માં થયેલા બંગાળના ભાગલા કયા વર્ષે રદ કરવામાં આવ્યા હતા?

(A) 1907

(B) 1909

(C) 1911

(D) 1916

• સાચો જવાબ: (C) 1911
• સમજૂતી: 1911 માં દિલ્હી દરબારનું આયોજન થયું હતું, જેમાં બ્રિટનના રાજા જ્યોર્જ પંચમે બંગાળના ભાગલા રદ કરવાની જાહેરાત કરી હતી.

65. 1905 માં ‘સર્વન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી’ (ભારત સેવક સમાજ) ની સ્થાપના કોણે કરી હતી?

(A) લાલા લજપતરાય

(B) એની બેસન્ટ

(C) લોકમાન્ય તિળક

(D) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

• સાચો જવાબ: (D) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે
• સમજૂતી: ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેએ દેશની સેવા માટે યુવાનોને તૈયાર કરવા પુણેમાં આ સંસ્થા સ્થાપી હતી.

66. અસહકાર આંદોલન પાછું ખેંચાયા બાદ 1923 માં ‘સ્વરાજ પાર્ટી’ ની સ્થાપના કોણે કરી હતી?

(A) ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ

(B) ચિત્તરંજન દાસ અને મોતીલાલ નેહરુ

(C) જવાહરલાલ નેહરુ અને સુભાષચંદ્ર બોઝ

(D) ભગતસિંહ અને ચંદ્રશેખર આઝાદ

• સાચો જવાબ: (B) ચિત્તરંજન દાસ અને મોતીલાલ નેહરુ
• સમજૂતી: ધારાસભાઓમાં પ્રવેશીને અંગ્રેજ સરકારનો વિરોધ કરવા સી.આર. દાસ (પ્રમુખ) અને મોતીલાલ નેહરુ (મહામંત્રી) એ સ્વરાજ પાર્ટી બનાવી.

67. ક્રિપ્સ મિશનની નિષ્ફળતા બાદ ગાંધીજીએ 1942 માં કયું આંદોલન શરૂ કર્યું?

(A) હિંદ છોડો આંદોલન

(B) સવિનય કાનૂન ભંગ

(C) અસહકાર આંદોલન

(D) ચંપારણ સત્યાગ્રહ

• સાચો જવાબ: (A) હિંદ છોડો આંદોલન (Quit India Movement)
• સમજૂતી: 8 ઓગસ્ટ 1942 ના રોજ મુંબઈથી શરૂ થયેલા આ આંદોલનમાં ગાંધીજીએ “કરેંગે યા મરેંગે” નો નારો આપ્યો હતો.

68. લંડનમાં યોજાયેલી ત્રણેય ‘ગોળમેજી પરિષદ’ માં ભાગ લેનાર ભારતીય નેતા કોણ હતા?

(A) મહાત્મા ગાંધી

(B) જવાહરલાલ નેહરુ

(C) ડૉ. બી. આર. આંબેડકર

(D) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

• સાચો જવાબ: (C) ડૉ. બી. આર. આંબેડકર
• સમજૂતી/Trick: ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે ત્રણેય (1930, 1931, 1932) ગોળમેજી પરિષદમાં દલિતોના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજરી આપી હતી. (ગાંધીજી માત્ર બીજી પરિષદમાં જ ગયા હતા).

69. વલ્લભભાઈ પટેલને ‘સરદાર’ નું બિરુદ કયા સત્યાગ્રહની સફળતા બાદ મળ્યું હતું?

(A) ખેડા સત્યાગ્રહ

(B) બારડોલી સત્યાગ્રહ

(C) બોરસદ સત્યાગ્રહ

(D) નાગપુર ઝંડા સત્યાગ્રહ

• સાચો જવાબ: (B) બારડોલી સત્યાગ્રહ
• સમજૂતી: 1928 માં સુરતના બારડોલીમાં 22% મહેસૂલ વધારા સામે ખેડૂતોને વિજય અપાવવા બદલ ત્યાંની મહિલાઓએ તેમને ‘સરદાર’ નું બિરુદ આપ્યું.

70. ‘ડિસ્કવરી ઓફ ઇન્ડિયા’ (ભારત એક ખોજ) પુસ્તકના લેખક કોણ છે?

(A) જવાહરલાલ નેહરુ

(B) મહાત્મા ગાંધી

(C) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

(D) ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ

• સાચો જવાબ: (A) જવાહરલાલ નેહરુ
• સમજૂતી: 1944 માં અહમદનગરના કિલ્લામાં જેલવાસ દરમિયાન પંડિત નેહરુએ અંગ્રેજીમાં આ પ્રખ્યાત પુસ્તક લખ્યું હતું.

71. ભારતને આઝાદી મળી ત્યારે સ્વતંત્ર ભારતનાં પ્રથમ ગવર્નર જનરલ કોણ હતા?

(A) લોર્ડ વેવેલ

(B) ક્લેમેન્ટ એટલી

(C) સી. રાજગોપાલાચારી

(D) લોર્ડ માઉન્ટબેટન

• સાચો જવાબ: (D) લોર્ડ માઉન્ટબેટન
• સમજૂતી: સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ગવર્નર જનરલ ‘લોર્ડ માઉન્ટબેટન’ હતા. જો પ્રશ્નમાં “પ્રથમ ભારતીય ગવર્નર જનરલ” પૂછાય તો જ ‘સી. રાજગોપાલાચારી’ આવે.

72. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ રેખા કયા નામે ઓળખાય છે?

(A) મેકમોહન લાઇન

(B) રેડક્લિફ લાઇન

(C) ડ્યુરન્ડ લાઇન

(D) મેગિનોટ લાઇન

• સાચો જવાબ: (B) રેડક્લિફ લાઇન
• સમજૂતી: 1947 માં સર સિરિલ રેડક્લિફ દ્વારા ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની સરહદ નક્કી કરવામાં આવી હતી.

73. 1875 માં મુંબઈ ખાતે ‘આર્ય સમાજ’ ની સ્થાપના કોણે કરી હતી, જેમનો નારો “વેદો તરફ પાછા વળો” હતો?

(A) સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી

(B) સ્વામી વિવેકાનંદ

(C) રામકૃષ્ણ પરમહંસ

(D) ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર

• સાચો જવાબ: (A) સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી
• સમજૂતી: ગુજરાતના મોરબી પાસે ટંકારામાં જન્મેલા મૂળશંકર (સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી) એ આર્ય સમાજની સ્થાપના કરી અને ‘સત્યાર્થ પ્રકાશ’ ગ્રંથ લખ્યો.

74. પ્રાચીન કાળમાં સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના વિશાળ સામ્રાજ્યની રાજધાની કઈ હતી?

(A) પાટલીપુત્ર

(B) થાણેશ્વર

(C) કન્નૌજ

(D) વલભી

• સાચો જવાબ: (C) કન્નૌજ
• સમજૂતી: હર્ષવર્ધનની મૂળ ગાદી થાણેશ્વર હતી, પરંતુ પછીથી તેણે પોતાની બહેન રાજ્યશ્રીના રક્ષણ માટે રાજધાની ‘કન્નૌજ’ (ઉત્તર પ્રદેશ) ખસેડી હતી.

75. મહારાષ્ટ્રમાં આવેલ ઈલોરાનું પ્રખ્યાત ‘કૈલાશ મંદિર’ (જે એક જ ખડકમાંથી કંડારવામાં આવ્યું છે) કયા વંશના શાસકોએ બંધાવ્યું હતું?

(A) પલ્લવ

(B) રાષ્ટ્રકૂટ

(C) ચાલુક્ય

(D) ચોળ

• સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રકૂટ
• સમજૂતી: રાષ્ટ્રકૂટ વંશના રાજા ‘કૃષ્ણ પ્રથમ’ એ ઈલોરા (ગુફા નંબર 16) નું અદભુત કૈલાશ મંદિર બંધાવ્યું હતું.

76. 1191 માં તરાઈનું પ્રથમ યુદ્ધ કોની વચ્ચે લડાયું હતું?

(A) પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ અને મહમદ ઘોરી

(B) બાબર અને ઇબ્રાહીમ લોદી

(C) અકબર અને મહારાણા પ્રતાપ

(D) મહમૂદ ગઝનવી અને ભીમદેવ

• સાચો જવાબ: (A) પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ અને મહમદ ઘોરી
• સમજૂતી: 1191 ના પહેલા યુદ્ધમાં પૃથ્વીરાજ ચૌહાણની જીત થઈ હતી, પરંતુ 1192 ના તરાઈના બીજા યુદ્ધમાં તેમની હાર થઈ અને ભારતમાં મુસ્લિમ સત્તાનો પાયો નખાયો.

77. દિલ્હીમાં કુતુબમિનારનું બાંધકામ શરૂ કુતુબુદ્દીન ઐબકે કરાવ્યું, પરંતુ તેને પૂર્ણ કરાવનાર શાસક કોણ હતો?

(A) રઝિયા સુલતાન

(B) બલ્બન

(C) ઇલ્તુત્મિશ

(D) અલાઉદ્દીન ખિલજી

• સાચો જવાબ: (C) ઇલ્તુત્મિશ
• સમજૂતી: ઐબકના જમાઈ અને ઉત્તરાધિકારી ઇલ્તુત્મિશે કુતુબમિનારનું બાંધકામ પૂરું કરાવ્યું હતું.

78. મુઘલ બાદશાહ અકબરે કયો નવો સહિષ્ણુ ધર્મ/પંથ શરૂ કર્યો હતો?

(A) સુલહ-એ-કુલ

(B) ઝરથુસ્ત્ર

(C) સૂફી

(D) દીન-એ-ઇલાહી

• સાચો જવાબ: (D) દીન-એ-ઇલાહી
• સમજૂતી: 1582 માં અકબરે તમામ ધર્મોની સારી બાબતોનો સમન્વય કરીને ‘દીન-એ-ઇલાહી’ નામનો નવો ધર્મ સ્થાપ્યો, જેને અપનાવનાર પ્રથમ હિન્દુ બિરબલ હતો.

79. કયા મુઘલ બાદશાહના શાસનકાળને ભારતની ‘ચિત્રકલાનો સુવર્ણયુગ’ કહેવામાં આવે છે?

(A) અકબર

(B) જહાંગીર

(C) શાહજહાં

(D) ઔરંગઝેબ

• સાચો જવાબ: (B) જહાંગીર
• સમજૂતી/Trick: જહાંગીર પોતે ચિત્રકલાનો ભારે શોખીન અને જાણકાર હતો, તેથી તેનો સમય ચિત્રકલાનો સુવર્ણયુગ કહેવાય છે. (જ્યારે સ્થાપત્યકલાનો સુવર્ણયુગ શાહજહાંનો સમય છે).

80. પ્રખ્યાત ‘મયુરાસન’ (તખ્ત-એ-તાઉસ) કયા મુઘલ બાદશાહે બનાવડાવ્યું હતું?

(A) બાબર

(B) હુમાયુ

(C) શાહજહાં

(D) ઔરંગઝેબ

• સાચો જવાબ: (C) શાહજહાં
• સમજૂતી: શાહજહાંએ પોતાના બેસવા માટે હીરા-માણેક જડેલું અને કોહિનૂર હીરાવાળું મયુરાસન બનાવ્યું હતું, જેને પાછળથી નાદિરશાહ લૂંટીને ઈરાન લઈ ગયો.

81. શિખ ધર્મના સ્થાપક અને પ્રથમ ગુરુ કોણ હતા?

(A) ગુરુ નાનક દેવ

(B) ગુરુ ગોવિંદસિંહ

(C) ગુરુ અર્જુન દેવ

(D) ગુરુ તેગ બહાદુર

• સાચો જવાબ: (A) ગુરુ નાનક દેવ
• સમજૂતી: 15મી સદીમાં ગુરુ નાનક દેવજીએ શિખ ધર્મની સ્થાપના કરી હતી. ગુરુ ગોવિંદસિંહ દસમા અને અંતિમ ગુરુ હતા.

82. 1665 માં ઐતિહાસિક ‘પુરંદરની સંધિ’ કોની વચ્ચે થઈ હતી?

(A) શિવાજી અને અફઝલ ખાન

(B) છત્રપતિ શિવાજી અને રાજા જયસિંહ

(C) બાજીરાવ અને નિઝામ

(D) ઔરંગઝેબ અને સંભાજી

• સાચો જવાબ: (B) છત્રપતિ શિવાજી અને રાજા જયસિંહ
• સમજૂતી: ઔરંગઝેબના સેનાપતિ રાજા જયસિંહ અને શિવાજી મહારાજ વચ્ચે આ સંધિ થઈ હતી, જેમાં શિવાજીએ પોતાના 23 કિલ્લા મુઘલોને આપવા પડ્યા હતા.

83. ‘બક્સરનું યુદ્ધ’ કયા વર્ષે લડાયું હતું, જેના પરિણામે અંગ્રેજોને બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સાની દિવાની સત્તા મળી?

(A) 1757

(B) 1761

(C) 1764

(D) 1799

• સાચો જવાબ: (C) 1764
• સમજૂતી: 22 ઓક્ટોબર 1764 ના રોજ મીર કાસિમ, અવધના નવાબ અને મુઘલ બાદશાહની સંયુક્ત સેના સામે હેક્ટર મુનરોની આગેવાનીમાં બ્રિટિશ સેનાનો વિજય થયો.

84. 1793 માં બંગાળમાં ‘કાયમી જમાબંધી’ (Permanent Settlement) ની મહેસૂલી પદ્ધતિ કોણે દાખલ કરી હતી?

(A) લોર્ડ કોર્નવોલિસ

(B) થોમસ મુનરો

(C) હોલ્ટ મેકેન્ઝી

(D) લોર્ડ રિપન

• સાચો જવાબ: (A) લોર્ડ કોર્નવોલિસ
• સમજૂતી: લોર્ડ કોર્નવોલિસે જમીનદારોને જમીનના કાયમી માલિક બનાવીને આ પદ્ધતિ લાગુ કરી હતી. (થોમસ મુનરોએ રૈયતવારી પદ્ધતિ દાખલ કરી હતી).

85. ભારતમાં ‘સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓના પિતા’ (Father of Local Self Government) તરીકે કયા વાઇસરોયને ઓળખવામાં આવે છે?

(A) લોર્ડ લિટન

(B) લોર્ડ મેયો

(C) લોર્ડ ડેલહાઉસી

(D) લોર્ડ રિપન

• સાચો જવાબ: (D) લોર્ડ રિપન
• સમજૂતી: લોર્ડ રિપને 1882 માં મ્યુનિસિપાલિટી અને લોકલ બોર્ડને વધુ સત્તાઓ આપી હતી, તેથી તે ઉદાર વાઇસરોય તરીકે જાણીતા છે.

86. ભારતીય મુસ્લિમોમાં આધુનિક શિક્ષણ લાવવા અને કુરિવાજો દૂર કરવા માટે ‘અલીગઢ ચળવળ’ કોણે શરૂ કરી હતી?

(A) મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ

(B) સર સૈયદ અહમદ ખાન

(C) મોહમ્મદ અલી ઝીણા

(D) આગા ખાન

• સાચો જવાબ: (B) સર સૈયદ અહમદ ખાન
• સમજૂતી: તેમણે 1875 માં મોહમેડન એંગ્લો-ઓરિયેન્ટલ કોલેજ સ્થાપી હતી, જે આજે ‘અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી’ (AMU) તરીકે ઓળખાય છે.

87. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના રાજકીય ગુરુ કોણ હતા?

(A) ગાંધીજી

(B) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

(C) ચિત્તરંજન દાસ (સી.આર. દાસ)

(D) અરવિંદ ઘોષ

• સાચો જવાબ: (C) ચિત્તરંજન દાસ (સી.આર. દાસ)
• સમજૂતી: નેતાજી બોઝ ચિત્તરંજન દાસ (‘દેશબંધુ’) ને પોતાના રાજકીય ગુરુ માનતા હતા.

88. આપણું રાષ્ટ્રીય ગીત (National Song) ‘વંદે માતરમ’ કઈ બંગાળી નવલકથામાંથી લેવામાં આવ્યું છે?

(A) આનંદમઠ

(B) ગીતાંજલિ

(C) દેવદાસ

(D) ગોરા

• સાચો જવાબ: (A) આનંદમઠ
• સમજૂતી: બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા લિખિત ‘આનંદમઠ’ (સંન્યાસી બળવા પર આધારિત) માંથી આ ગીત લેવાયું છે. (રાષ્ટ્રગાન ‘જન ગણ મન’ ગીતાંજલિમાંથી લેવાયું છે).

89. વિદેશની ધરતી (જર્મનીના સ્ટુટગાર્ટમાં) પર સૌપ્રથમવાર ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવનાર ‘ભારતીય ક્રાંતિના માતા’ કોણ હતા?

(A) એની બેસન્ટ

(B) મેડમ ભીખાઈજી કામા

(C) સરોજિની નાયડુ

(D) સિસ્ટર નિવેદિતા

• સાચો જવાબ: (B) મેડમ ભીખાઈજી કામા
• સમજૂતી: પારસી મહિલા મેડમ ભીખાઈજી કામાએ 1907 માં આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજવાદી પરિષદમાં ‘વંદે માતરમ’ લખેલો પ્રથમ ત્રિરંગો ફરકાવ્યો હતો.

90. 1907 ના સુરત અધિવેશનમાં વિભાજિત થયેલા કોંગ્રેસના જહાલ અને મવાળ પક્ષ કયા અધિવેશનમાં ફરીથી એક થઈ ગયા?

(A) 1911, કલકત્તા

(B) 1929, લાહોર

(C) 1916, લખનઉ

(D) 1924, બેલગાવ

• સાચો જવાબ: (C) 1916, લખનઉ
• સમજૂતી: 1916 ના લખનઉ અધિવેશન (લખનઉ કરાર) માં એની બેસન્ટ અને તિળકના પ્રયાસોથી કોંગ્રેસના બંને પક્ષો એક થયા, અને કોંગ્રેસ-મુસ્લિમ લીગ વચ્ચે પણ કરાર થયો.