ભૌતિક વિજ્ઞાનના પાયાના ખ્યાલો (Physical Quantities and Units) પર આધારિત કોન્સ્ટેબલ અને PSI કક્ષાના 30 શ્રેષ્ઠ અને કઠિન (High-Level) પ્રશ્નો આપેલા છે. દરેક પ્રશ્નની નીચે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની નવી પેટર્ન મુજબ વિગતવાર સમજૂતી (Tricks) અને લેટેસ્ટ કરંટ અફેર્સ (Current Affairs) નો સમન્વય કરવામાં આવ્યો છે:

---

પ્રશ્ન 1: ભૌતિક રાશિઓ બાબતે નીચે આપેલા વિધાનો ચકાસો:

1. જે રાશિને વર્ણવવા માટે મૂલ્યની સાથે દિશાની પણ જરૂર પડે તેને સદિશ (Vector) રાશિ કહે છે.
2. જે રાશિને વર્ણવવા માટે માત્ર મૂલ્યની જ જરૂર પડે તેને અદિશ (Scalar) રાશિ કહે છે.
   વિકલ્પો: A) માત્ર 1 સાચું
   B) માત્ર 2 સાચું
   C) 1 અને 2 બંને સાચા
   D) એકપણ નહીં
   સાચો જવાબ: C) 1 અને 2 બંને સાચા

સમજૂતી અને કરંટ કનેક્શન: બંને વિધાનો સાચા છે. Trick: ‘સ’દિશ એટલે ‘દિશા’ સાથે (સહિત). તાજેતરમાં ISRO ના ‘ચંદ્રયાન-3’ ના રોવર પ્રજ્ઞાનના ‘વેગ’ અને ‘સ્થાનાંતર’ (સદિશ રાશિઓ) ની ગણતરી કરીને તેનું સફળ સંચાલન કરવામાં આવ્યું હતું.

પ્રશ્ન 2: નીચેનામાંથી અદિશ (Scalar) રાશિઓનું કયું જૂથ સાચું છે?
A) બળ, વેગમાન, પ્રવેગ
B) ઝડપ, અંતર, ઊર્જા, દળ
C) સ્થાનાંતર, વેગ, વજન
D) ક્ષેત્રફળ, બળ, શક્તિ
સાચો જવાબ: B) ઝડપ, અંતર, ઊર્જા, દળ

સમજૂતી: ઝડપ, અંતર, લંબાઈ, ઊર્જા, દળ, ક્ષેત્રફળ અને શક્તિ એ અદિશ રાશિઓ છે, જ્યારે વેગ, બળ, સ્થાનાંતર, વજન એ સદિશ છે.

પ્રશ્ન 3: પદાર્થની દહનશીલતા, એસિડિક કે બેઝિક પ્રકૃતિ એ કયા પ્રકારના ગુણધર્મો છે?
A) ભૌતિક ગુણધર્મો
B) રાસાયણિક ગુણધર્મો
C) જૈવિક ગુણધર્મો
D) યાંત્રિક ગુણધર્મો
સાચો જવાબ: B) રાસાયણિક ગુણધર્મો

સમજૂતી: જે ગુણધર્મોના અવલોકન માટે રાસાયણિક ફેરફાર થવો જરૂરી છે તેને રાસાયણિક ગુણધર્મો કહેવાય છે. ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ એ ભૌતિક ગુણધર્મો છે.

પ્રશ્ન 4: નીચેનામાંથી કયો એક ‘મૂળભૂત એકમ’ (Fundamental Unit) નથી?
A) કેલ્વિન
B) એમ્પિયર
C) મોલ
D) ન્યૂટન
સાચો જવાબ: D) ન્યૂટન

સમજૂતી: મીટર, કિલોગ્રામ, સેકન્ડ, એમ્પિયર, કેલ્વિન, મોલ એ મૂળભૂત એકમો છે. જ્યારે ન્યૂટન (બળનો એકમ) એ સાધિત (Derived) એકમ છે.

પ્રશ્ન 5: નીચેનામાંથી કઈ એકમ પદ્ધતિમાં સમયનો એકમ ‘સેકન્ડ’ (s) નથી હોતો?
A) CGS
B) FPS
C) MKS
D) આપેલ તમામમાં સેકન્ડ જ હોય છે
સાચો જવાબ: D) આપેલ તમામમાં સેકન્ડ જ હોય છે

સમજૂતી: ભૌતિક વિજ્ઞાનની કોઈપણ પદ્ધતિ (CGS, FPS, MKS, MKSA) હોય, તેમાં સમયનો એકમ હંમેશા ‘સેકન્ડ’ (s) જ રહે છે.

પ્રશ્ન 6: આંતરરાષ્ટ્રીય માપ-તોલ અધિવેશનમાં ‘SI એકમ પદ્ધતિ’ ને ક્યારે સર્વમાન્ય ઘોષિત કરવામાં આવી?
A) 1950
B) 1960
C) 1971
D) 1980
સાચો જવાબ: B) 1960
સમજૂતી: ઈ.સ. 1960માં આંતરરાષ્ટ્રીય અધિવેશનમાં SI પદ્ધતિ (MKS નું સંશોધિત રૂપ) ને સર્વમાન્ય ઘોષિત કરાઈ. Current Update: વર્ષ 2019 માં કિલોગ્રામ, કેલ્વિન, એમ્પિયર અને મોલની વ્યાખ્યાઓ પ્લેન્ક અચળાંક (Planck constant) જેવા સાર્વત્રિક અચળાંકોના આધારે ફરીથી રીડિફાઈન કરવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 7: SI પદ્ધતિમાં મૂળભૂત રાશિઓના એકમ તરીકે ‘મોલ’ (mol) ને કયા વર્ષમાં માન્યતા અપાઈ હતી?
A) 1960
B) 1965
C) 1971
D) 1985
સાચો જવાબ: C) 1971
સમજૂતી: 7 મૂળભૂત રાશિઓમાં દ્રવ્યના જથ્થાના SI એકમ ‘મોલ’ ને ઈ.સ. 1971 માં માન્યતા અપાઈ હતી.

પ્રશ્ન 8: SI પદ્ધતિમાં ‘જ્યોતિ તીવ્રતા’ (Luminous Intensity) નો મૂળભૂત એકમ કયો છે?
A) મોલ (mol)
B) કેન્ડેલા (cd)
C) એમ્પિયર (A)
D) કેલ્વિન (K)
સાચો જવાબ: B) કેન્ડેલા (cd)

સમજૂતી: જ્યોતિ તીવ્રતાનો એકમ કેન્ડેલા છે. Trick: ‘કેન્ડલ’ (મીણબત્તી) પ્રગટાવીએ તો ‘જ્યોતિ’ થાય, તેથી એકમ કેન્ડેલા!

પ્રશ્ન 9: SI પદ્ધતિમાં પૂરક એકમો (Supplementary Units) ની સંખ્યા કેટલી છે?
A) 7
B) 5
C) 2
D) 3
સાચો જવાબ: D) 3

સમજૂતી: મૂળભૂત રાશિઓ 7 છે. આપેલા દસ્તાવેજના પેજ 4 ના કોષ્ટક મુજબ પૂરક એકમોમાં 1. સમતલ કોણ (રેડિયન), 2. ઘન કોણ (સ્ટીરેડિયન), અને 3. રેડિયો એક્ટિવિટી (બેક્વેરલ) એમ 3 દર્શાવેલ છે.

પ્રશ્ન 10: ‘સમતલ કોણ’ (Plane angle) માપવા માટે કયા પૂરક એકમનો ઉપયોગ થાય છે?
A) સ્ટીરેડિયન (Sr)
B) રેડિયન (rad)
C) બેક્વેરલ (Bq)
D) પાસ્કલ (Pa)
સાચો જવાબ: B) રેડિયન (rad)

સમજૂતી: સમતલ કોણ માટે ‘રેડિયન’ અને ઘન કોણ (Solid angle) માટે ‘સ્ટીરેડિયન’ વપરાય છે.

પ્રશ્ન 11: બળ (Force) નો SI એકમ ન્યૂટન (N) છે, તેને મૂળભૂત એકમોના સંદર્ભમાં કઈ રીતે લખી શકાય?
A) $kg \cdot m/s^2$
B) $kg \cdot m^2/s^2$
C) $kg \cdot m^2/s^3$
D) $N/m^2$
સાચો જવાબ: A) $kg \cdot m/s^2$
સમજૂતી: બળ = દળ x પ્રવેગ. તેથી તેનો એકમ ન્યૂટન અથવા $kg \cdot m/s^2$ છે.

પ્રશ્ન 12: નીચેનામાંથી સાધિત એકમોનું કયું જોડકું ખોટું છે?
A) કાર્ય/ઊર્જા – જુલ (J)
B) દબાણ – પાસ્કલ (Pa)
C) શક્તિ (Power) – કુલંબ (C)
D) અવરોધ – ઓહમ ($\Omega$)
સાચો જવાબ: C) શક્તિ (Power) – કુલંબ (C)

સમજૂતી: શક્તિ (પાવર) નો એકમ વોટ (W) અથવા જુલ/સેકન્ડ છે. કુલંબ એ વિદ્યુતભાર (Electric charge) નો એકમ છે.

પ્રશ્ન 13: ચુંબકીય ફ્લક્સ (Magnetic flux) નો એકમ કયો છે?
A) હેનરી (H)
B) વેબર (Wb)
C) ટેસ્લા (T)
D) વોટ (W)
સાચો જવાબ: B) વેબર (Wb)

સમજૂતી: ચુંબકીય ફ્લક્સનો એકમ વેબર છે. જ્યારે ચુંબકીય ફ્લક્સના ઘનત્વ (Density) નો એકમ ટેસ્લા (T) છે.

પ્રશ્ન 14: FPS પદ્ધતિમાં 1 ફૂટ (ft) બરાબર કેટલા મીટર થાય?
A) 0.39 મીટર
B) 2.54 મીટર
C) 0.304 મીટર
D) 39.37 મીટર
સાચો જવાબ: C) 0.304 મીટર

સમજૂતી: 1 ફૂટ એટલે 12 ઈંચ અથવા 30.48 સે.મી અથવા 0.304 મીટર થાય છે.

પ્રશ્ન 15: 1 મીટર અંતર બરાબર કેટલા ઈંચ થાય?
A) 2.54 ઈંચ
B) 39.37 ઈંચ
C) 12 ઈંચ
D) 0.39 ઈંચ
સાચો જવાબ: B) 39.37 ઈંચ
સમજૂતી: 1 ઈંચ એટલે 2.54 સે.મી. જ્યારે 1 મીટર એટલે 39.37 ઈંચ થાય છે.

પ્રશ્ન 16: 1 એન્ગસ્ટ્રોમ ($\mathring{A}$) એટલે કેટલા મીટર?
A) $10^{-6}$ મીટર
B) $10^{-9}$ મીટર
C) $10^{-10}$ મીટર
D) $10^{-12}$ મીટર
સાચો જવાબ: C) $10^{-10}$ મીટર

સમજૂતી: 1 માઇક્રોમીટર એટલે $10^{-6}$ મીટર અને 1 એન્ગસ્ટ્રોમ એટલે $10^{-10}$ મીટર. Current Update: તાજેતરમાં ચર્ચામાં રહેલા નેનો-ટેક્નોલોજી અને સેમિકન્ડક્ટર (ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગ – ધોલેરા SIR) પ્રોજેક્ટ્સમાં આ સૂક્ષ્મ માપનો (નેનો/એન્ગસ્ટ્રોમ) વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.

પ્રશ્ન 17: અવકાશમાં અતિ લાંબા અંતર માપવા માટે કયા એકમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે?
A) પાસ્કલ
B) પ્રકાશવર્ષ (Light year)
C) હેક્ટો
D) ટેસ્લા
સાચો જવાબ: B) પ્રકાશવર્ષ (Light year)

સમજૂતી: અવકાશમાં લાંબા અંતરો (જેમ કે તારાઓ અને ગ્રહો વચ્ચેનું અંતર) માપવા પ્રકાશવર્ષ વપરાય છે.

પ્રશ્ન 18: 1 પ્રકાશવર્ષ બરાબર કેટલા કિલોમીટર થાય?
A) $9.46 \times 10^{15}$
B) $9.46 \times 10^{12}$
C) $3.08 \times 10^{16}$
D) $3.262 \times 10^{12}$
સાચો જવાબ: B) $9.46 \times 10^{12}$

સમજૂતી: 1 પ્રકાશવર્ષ = $9.46 \times 10^{15}$ મીટર અથવા $9.46 \times 10^{12}$ કિલોમીટર થાય. (મીટરમાં 15 ઘાત અને કિલોમીટરમાં 12 ઘાત આવે).

પ્રશ્ન 19: અંતર માપવાનો સૌથી મોટો એકમ કયો છે?
A) ખગોળીય એકમ (AU)
B) પ્રકાશવર્ષ
C) પારસેક
D) માઇલ
સાચો જવાબ: C) પારસેક

સમજૂતી: પારસેક એ અંતરનો સૌથી મોટો એકમ છે. Current Update: બ્રહ્માંડના વિસ્તરણ અને બ્લેક હોલના સંશોધનમાં અંતરો માટે વૈજ્ઞાનિકો મેગા-પારસેક નો ઉપયોગ કરે છે.

પ્રશ્ન 20: 1 પારસેક બરાબર કેટલા પ્રકાશવર્ષ થાય?
A) 9.46
B) 2.54
C) 3.262
D) 39.37
સાચો જવાબ: C) 3.262

સમજૂતી: 1 પારસેક = 3.262 પ્રકાશવર્ષ થાય છે.

પ્રશ્ન 21: નીચે આપેલા દશાંશ ગુણક અને પૂર્વગના જોડકાંમાંથી કયું ખોટું છે?
A) $10^9$ – ગીગા (Giga)
B) $10^6$ – મેગા (Mega)
C) $10^{12}$ – ટેરા (Tera)
D) $10^{15}$ – એકસા (Exa)
સાચો જવાબ: D) $10^{15}$ – એકસા (Exa)

સમજૂતી: $10^{15}$ ઘાત માટે ‘પેટા’ (Peta) પૂર્વગ વપરાય છે. જ્યારે ‘એકસા’ (Exa) માટે $10^{18}$ ઘાત આવે છે.

પ્રશ્ન 22: $10^{24}$ ઘાત દર્શાવવા માટે કયા પૂર્વગ (Prefix) નો ઉપયોગ થાય છે?
A) યોટ્ટા (Y)
B) ઝેટ્ટા (Z)
C) પેટા (P)
D) હેક્ટો (H)
સાચો જવાબ: A) યોટ્ટા (Y)

સમજૂતી: $10^{24}$ માટે યોટ્ટા (Yotta) વપરાય છે.

પ્રશ્ન 23: અતિ સૂક્ષ્મ માપ દર્શાવવા માટે વપરાતા ‘ફેમ્ટો’ (Femto) પૂર્વગનો દશાંશ ગુણક કેટલો છે?
A) $10^{-12}$
B) $10^{-15}$
C) $10^{-18}$
D) $10^{-21}$
સાચો જવાબ: B) $10^{-15}$

સમજૂતી: ‘ફેમ્ટો’ માટે $10^{-15}$ ઘાત વપરાય છે. જ્યારે $10^{-12}$ માટે પાઈકો (Pico) વપરાય છે.

પ્રશ્ન 24: વિદ્યુત પ્રેરણ (Electric induction) નો એકમ કયો છે?
A) કુલંબ
B) એમ્પિયર
C) હેનરી
D) ઓહમ
સાચો જવાબ: C) હેનરી

સમજૂતી: વિદ્યુત પ્રેરણ (Induction) નો એકમ હેનરી (H) છે.

પ્રશ્ન 25: કઈ એકમ પદ્ધતિમાં દળ (Mass) નો એકમ પાઉન્ડ (lb) હોય છે?
A) MKS
B) FPS
C) CGS
D) MKSA
સાચો જવાબ: B) FPS

સમજૂતી: FPS પદ્ધતિ (Foot, Pound, Second) માં લંબાઈ ફૂટમાં, દળ પાઉન્ડમાં અને સમય સેકન્ડમાં મપાય છે.

પ્રશ્ન 26: થર્મોડાયનેમિક તાપમાન માપવા માટે SI એકમ કયો છે?
A) સેલ્સિયસ
B) ફેરનહીટ
C) કેલ્વિન
D) પાસ્કલ
સાચો જવાબ: C) કેલ્વિન

સમજૂતી: થર્મોડાયનેમિક તાપમાનનો SI એકમ કેલ્વિન (K) છે.

પ્રશ્ન 27: કાર્ય (Work) નો એકમ ‘જુલ’ છે, તેને અન્ય કયા સ્વરૂપે દર્શાવી શકાય?
A) $N \cdot m$
B) $N/m^2$
C) $kg \cdot m/s$
D) $J/sec$
સાચો જવાબ: A) $N \cdot m$

સમજૂતી: કાર્ય = બળ x સ્થાનાંતર, તેથી તેનો એકમ ન્યૂટન-મીટર ($N \cdot m$) અથવા $kg \cdot m^2/s^2$ છે જેને આપણે જુલ (J) કહીએ છીએ.

પ્રશ્ન 28: નીચેનામાંથી કઈ રાશિનું મૂલ્ય દર્શાવવા માત્ર સંખ્યાત્મક મૂલ્ય અને એકમ પૂરતા છે, દિશાની જરૂર પડતી નથી?
A) પ્રવેગ
B) બળ
C) વેગમાન
D) શક્તિ (Power)
સાચો જવાબ: D) શક્તિ (Power)

સમજૂતી: શક્તિ એ અદિશ રાશિ છે તેથી તેમાં દિશાની જરૂર હોતી નથી. પ્રવેગ, બળ અને વેગમાન સદિશ રાશિઓ છે.

પ્રશ્ન 29: $10^{-24}$ ના અત્યંત સૂક્ષ્મ માપ માટે કયા પૂર્વગની નિશાની ‘y’ વાપરવામાં આવે છે?
A) ઝેપ્ટા
B) યોકટ્ટા (Yocto)
C) એટ્ટો
D) પાઈકો
સાચો જવાબ: B) યોકટ્ટા (Yocto)

સમજૂતી: $10^{-24}$ દશાંશ ગુણક માટે ‘યોકટ્ટા’ વપરાય છે જેની સંજ્ઞા ‘y’ છે.

પ્રશ્ન 30: દબાણ (Pressure) નો એકમ $N/m^2$ છે, તેને કયા વૈજ્ઞાનિકના નામ પરથી ઓળખવામાં આવે છે?
A) ન્યૂટન
B) પાસ્કલ
C) હેનરી
D) ટેસ્લા
સાચો જવાબ: B) પાસ્કલ

સમજૂતી: દબાણનો એકમ $N/m^2$ છે જેને ‘પાસ્કલ’ (Pa) કહેવામાં આવે છે.