ભારતનાં ઇતિહાસ (જેમાં સિંધુ સભ્યતા, વૈદિક કાળ, બૌદ્ધ-જૈન ધર્મ, મૌર્ય અને ગુપ્ત સામ્રાજ્ય, તેમજ 1857 નો સંગ્રામ અને આધુનિક ઇતિહાસ છે) નો બારીકાઈથી અભ્યાસ કરીને, પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષા માટે ઉપયોગી 60 પ્રશ્નોનો નવો MOCK TEST મેં તૈયાર કર્યો છે.

અહીં 60 પ્રશ્નો, તેના જવાબો અને સમજૂતી (Text Format માં) આપેલા છે:

🟢 ભારતનો ઇતિહાસ – MOCK TEST (Part – 1)

1. પ્રારંભિક વૈદિક કાળના ‘સપ્ત-સિંધુ’ પ્રદેશમાં કઈ નદીનો સમાવેશ થતો નથી?

(A) સિંધુ

(B) ગંગા

(C) સરસ્વતી

(D) સતલજ

• સાચો જવાબ: (B) ગંગા
• સમજૂતી: સપ્ત-સિંધુ પ્રદેશમાં સિંધુ, જેલમ (વિતાસ્તા), ચેનાબ, રાવી, બિયાસ, સતલજ અને સરસ્વતી નદીઓનો સમાવેશ થતો હતો. ઋગ્વેદિક આર્યો ગંગાથી ખાસ પરિચિત ન હતા.

2. વૈદિક સાહિત્યના ‘કલ્પસૂત્ર’ ના કયા ભાગમાં ઘરેલું સંસ્કારો (જેમ કે લગ્ન, ઉપનયન) અને ધાર્મિક વિધિઓનો ઉલ્લેખ છે?

(A) શ્રૌત સૂત્ર

(B) ધર્મ સૂત્ર

(C) ગૃહ્ય સૂત્ર

(D) ન્યાય સૂત્ર

• સાચો જવાબ: (C) ગૃહ્ય સૂત્ર
• સમજૂતી: ગૃહ્ય સૂત્ર તુલનાત્મક રીતે સરળ ઘરેલું બલિદાન અને વ્યક્તિના જીવનના નિર્ણાયક તબક્કાઓ (સંસ્કારો) સાથે સંબંધિત છે.

3. પ્રાચીન ભારતમાં સંગીતની ગંગોત્રી ગણાતો વેદ કયો છે?

(A) ઋગ્વેદ

(B) સામવેદ

(C) યજુર્વેદ

(D) અથર્વવેદ

• સાચો જવાબ: (B) સામવેદ
• સમજૂતી: સામવેદ સંગીત સાથે સંબંધિત છે અને ભારતીય સંગીતની ઉત્પત્તિ તેમાંથી થઈ હોવાનું કહેવાય છે.

4. ઋગ્વેદિક કાળની સામાજિક રચના બાબતે કયું વિધાન સાચું છે?

(A) મહિલાઓને સભા અને સમિતિમાં ભાગ લેવાની છૂટ ન હતી.

(B) બાળલગ્નની પ્રથા ખૂબ પ્રચલિત હતી.

(C) સમાજ પિતૃસત્તાત્મક હતો પરંતુ મહિલાઓનું સ્થાન સન્માનજનક હતું.

(D) વર્ણવ્યવસ્થા જન્મ આધારિત અને અત્યંત કઠોર હતી.

• સાચો જવાબ: (C) સમાજ પિતૃસત્તાત્મક હતો પરંતુ મહિલાઓનું સ્થાન સન્માનજનક હતું.
• સમજૂતી: પ્રારંભિક વૈદિક કાળમાં મહિલાઓને સભા અને સમિતિઓમાં ભાગ લેવાની છૂટ હતી, બાળલગ્નો થતા ન હતા અને વર્ણવ્યવસ્થા કઠોર ન હતી.

5. સિંધુ ખીણ સભ્યતાનું કયું સ્થળ વિશ્વનું સૌથી પ્રાચીન ડોકયાર્ડ (ધક્કો) અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંદર માનવામાં આવે છે?

(A) હડપ્પા

(B) ધોળાવીરા

(C) લોથલ

(D) કાલીબંગન

• સાચો જવાબ: (C) લોથલ
• સમજૂતી: લોથલ (ગુજરાત) વિશ્વનું સૌથી પ્રાચીન ડોકયાર્ડ હતું જ્યાંથી મેસોપોટેમિયા અને ઇજિપ્ત સાથે વેપાર થતો હતો.

6. ધોળાવીરા અંગે નીચેનામાંથી કયું વિધાન અયોગ્ય છે?

(A) તે ત્રણ સ્તરીય નગર રચના ધરાવતું હતું.

(B) અહીંથી 10 અક્ષરનું પ્રાચીન સાઈનબોર્ડ મળ્યું છે.

(C) તે સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલું છે.

(D) તેને 2021માં યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરાયું છે.

• સાચો જવાબ: (C) તે સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલું છે.
• સમજૂતી: ધોળાવીરા કચ્છના ખદીર બેટમાં લુણી નદીના કિનારે (માનસર અને મનહર પ્રવાહો વચ્ચે) આવેલું છે, સાબરમતી નદી કિનારે નહીં.

7. હડપ્પીય સભ્યતાના સ્થળો અને તેની વિશેષતાનું કયું જોડકું સાચું નથી?

(A) મોહેં-જો-દડો – વિશાળ સ્નાનાગાર

(B) કાલીબંગન – ખેડેલા ખેતર અને અગ્નિવેદી

(C) સુરકોટડા – ઘોડાના હાડપિંજર

(D) બનાવલી – ડોકયાર્ડ

• સાચો જવાબ: (D) બનાવલી – ડોકયાર્ડ
• સમજૂતી: ડોકયાર્ડ (બંદર) લોથલમાં આવેલું છે. બનાવલી હરિયાણામાં છે જ્યાંથી માટીના હળના અવશેષો મળ્યા છે.

8. બૌદ્ધ ધર્મના ‘ત્રિપિટક’ ગ્રંથોમાં કોનો સમાવેશ થતો નથી?

(A) સુત્ત પિટક

(B) વિનય પિટક

(C) અભિધમ્મ પિટક

(D) જ્ઞાન પિટક

• સાચો જવાબ: (D) જ્ઞાન પિટક
• સમજૂતી: બૌદ્ધ ધર્મના ત્રિપિટકમાં સુત્ત પિટક, વિનય પિટક અને અભિધમ્મ પિટકનો જ સમાવેશ થાય છે.

9. નીચેનામાંથી કઈ બૌદ્ધ પરિષદ સમ્રાટ અશોકના સમયમાં પાટલીપુત્ર ખાતે યોજાઈ હતી?

(A) પ્રથમ

(B) દ્વિતીય

(C) તૃતીય

(D) ચતુર્થ

• સાચો જવાબ: (C) તૃતીય
• સમજૂતી: ત્રીજી બૌદ્ધ પરિષદ સમ્રાટ અશોકના આશ્રયે ઈ.સ. પૂર્વે 250 માં પાટલીપુત્ર ખાતે મોગાલિપુટ્ટા ટીસાના અધ્યક્ષપદે યોજાઈ હતી.

10. જૈન ધર્મના 23મા તીર્થંકર કોણ હતા?

(A) ઋષભદેવ

(B) મહાવીર સ્વામી

(C) પાર્શ્વનાથ

(D) અજિતનાથ

• સાચો જવાબ: (C) પાર્શ્વનાથ
• સમજૂતી: 23મા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથ હતા (જેમણે 4 વ્રત આપ્યા), અને 24મા તીર્થંકર મહાવીર સ્વામી હતા.

11. મહાવીર સ્વામીએ આપેલા પંચવ્રતોમાં પાંચમું વ્રત કયું ઉમેર્યું હતું?

(A) અહિંસા

(B) સત્ય

(C) અપરિગ્રહ

(D) બ્રહ્મચર્ય

• સાચો જવાબ: (D) બ્રહ્મચર્ય
• સમજૂતી: પ્રથમ 4 વ્રત (સત્ય, અહિંસા, અસ્તેય, અપરિગ્રહ) પાર્શ્વનાથ દ્વારા અપાયા હતા, જ્યારે પાંચમું વ્રત બ્રહ્મચર્ય મહાવીર સ્વામી દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.

12. પ્રાચીન 16 મહાજનપદો પૈકી કયા મહાજનપદની રાજધાની ‘ઉજ્જૈન’ અને ‘મહિષ્મતી’ હતી?

(A) મગધ

(B) અવંતિ

(C) વત્સ

(D) ગાંધાર

• સાચો જવાબ: (B) અવંતિ
• સમજૂતી: અવંતિ મહાજનપદની ઉત્તરની રાજધાની ઉજ્જૈન અને દક્ષિણની રાજધાની મહિષ્મતી હતી.

13. મૌર્ય સામ્રાજ્યના વહીવટીતંત્રમાં ખેતી વિભાગને અને તેના વડાને શું કહેવામાં આવતું?

(A) પણ્યાધ્યક્ષ

(B) સીતાધ્યક્ષ

(C) મહાઅક્ષપટલ

(D) મુદ્રાધ્યક્ષ

• સાચો જવાબ: (B) સીતાધ્યક્ષ
• સમજૂતી: કૃષિ વિભાગને ‘સીતા’ કહેવામાં આવતું અને તેના વડાને ‘સીતાધ્યક્ષ’ કહેવામાં આવતા હતા.

14. કયા મૌર્ય સમ્રાટે કલિંગના ભયંકર યુદ્ધ બાદ શસ્ત્રોનો ત્યાગ કરી બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કર્યો હતો?

(A) ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય

(B) બિંદુસાર

(C) સમ્રાટ અશોક

(D) બૃહદ્રથ

• સાચો જવાબ: (C) સમ્રાટ અશોક
• સમજૂતી: ઈ.સ. પૂર્વે 261 માં કલિંગના યુદ્ધના રક્તપાતથી વ્યથિત થઈને અશોકે યુદ્ધનો ત્યાગ કર્યો અને બૌદ્ધ સાધુ ઉપગુપ્તના ઉપદેશથી બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો.

15. કોના દરબારમાં પ્રખ્યાત ગ્રીક રાજદૂત મેગેસ્થનીસ આવ્યો હતો, જેણે ‘ઇન્ડિકા’ પુસ્તક લખ્યું હતું?

(A) સમુદ્રગુપ્ત

(B) ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય

(C) હર્ષવર્ધન

(D) સમ્રાટ અશોક

• સાચો જવાબ: (B) ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય
• સમજૂતી: ગ્રીક રાજા સેલ્યુક્સ નિકેતરે તેની પુત્રી હેલેનાના લગ્ન ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય સાથે કરાવ્યા અને પોતાના રાજદૂત મેગેસ્થનીસને તેના દરબારમાં મોકલ્યો હતો.

16. ગુપ્ત વંશના કયા શાસકને તેની અપાર લશ્કરી સિદ્ધિઓ માટે ‘ભારતનો નેપોલિયન’ કહેવામાં આવે છે?

(A) શ્રી ગુપ્ત

(B) ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

(C) સમુદ્રગુપ્ત

(D) ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય

• સાચો જવાબ: (C) સમુદ્રગુપ્ત
• સમજૂતી: સમુદ્રગુપ્તે આર્યાવર્ત અને દક્ષિણાપથના અનેક રાજાઓને હરાવીને સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર કર્યો હોવાથી તેને ભારતનો નેપોલિયન કહેવાય છે. તેના સિક્કાઓ પર તે વીણા વગાડતો દર્શાવેલો છે.

17. ચીની પ્રવાસી ‘ફા-હિયાન’ કોના શાસનકાળ દરમિયાન ભારતની મુલાકાતે આવ્યો હતો?

(A) સમ્રાટ હર્ષવર્ધન

(B) ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય (વિક્રમાદિત્ય)

(C) સમ્રાટ અશોક

(D) કુમારગુપ્ત

• સાચો જવાબ: (B) ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય (વિક્રમાદિત્ય)
• સમજૂતી: ચીની પ્રવાસી ફા-હિયાન (ફેક્સિયન) પાંચમી સદીની શરૂઆતમાં ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીયના શાસન દરમિયાન ભારત આવ્યો હતો.

18. નાલંદા વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કયા ગુપ્ત શાસકના સમયમાં થઈ હતી?

(A) સમુદ્રગુપ્ત

(B) કુમારગુપ્ત પ્રથમ

(C) સ્કંદગુપ્ત

(D) ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

• સાચો જવાબ: (B) કુમારગુપ્ત પ્રથમ
• સમજૂતી: પાંચમી સદીમાં કુમારગુપ્તે નાલંદામાં એક વિહાર બંધાવ્યો ત્યારપછી નાલંદા વિદ્યાપીઠની પ્રસિદ્ધિમાં વધારો થયો હતો.

19. યુરોપિયન સત્તાઓ અને તેમની ભારતમાં સ્થાપેલી પ્રથમ વેપારી કોઠીનું કયું જોડકું સાચું નથી?

(A) પોર્ટુગીઝ – કોચીન

(B) ડચ – મસુલીપટ્ટનમ

(C) અંગ્રેજો – સુરત

(D) ફ્રેંચ – કાલિકટ

• સાચો જવાબ: (D) ફ્રેંચ – કાલિકટ
• સમજૂતી: ફ્રેંચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ પોતાની સૌપ્રથમ વેપારી કોઠી ઈ.સ. 1668 માં સુરતમાં સ્થાપી હતી, કાલિકટમાં નહીં.

20. ભારતમાં ‘બ્લુ વોટર પોલિસી’ (Blue Water Policy) કયા પોર્ટુગીઝ ગવર્નરે અપનાવી હતી?

(A) આલ્ફોન્સો ડી આલ્બુકર્ક

(B) ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલ્મેડા

(C) નિનો દા કુન્હા

(D) વાસ્કો દ ગામા

• સાચો જવાબ: (B) ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલ્મેડા
• સમજૂતી: હિંદ મહાસાગર પર આધિપત્ય જમાવવા અને મુસ્લિમ વેપારનો નાશ કરવા માટે ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલ્મેડાએ બ્લુ વોટર પોલિસી (કાર્ટેઝ સિસ્ટમ) અપનાવી હતી.

21. પ્લાસીનું ઐતિહાસિક યુદ્ધ ક્યારે લડાયું હતું?

(A) 23 જૂન 1757

(B) 22 ઓક્ટોબર 1764

(C) 14 જાન્યુઆરી 1761

(D) 10 મે 1857

• સાચો જવાબ: (A) 23 જૂન 1757
• સમજૂતી: રોબર્ટ ક્લાઈવની આગેવાની હેઠળ બ્રિટિશ સેના અને બંગાળના નવાબ સિરાજ-ઉદ-દૌલા વચ્ચે 23 જૂન 1757 ના રોજ પ્લાસીનું યુદ્ધ લડાયું હતું.

22. ભારતમાં દેશી રાજ્યો માટે ‘સહાયકારી યોજના’ (Subsidiary Alliance) કોણે દાખલ કરી હતી?

(A) લોર્ડ ડેલહાઉસી

(B) લોર્ડ વેલેસ્લી

(C) વોરન હેસ્ટિંગ્સ

(D) લોર્ડ કોર્નવોલિસ

• સાચો જવાબ: (B) લોર્ડ વેલેસ્લી
• સમજૂતી: લોર્ડ વેલેસ્લી દ્વારા દેશી રાજ્યોને બ્રિટિશ નિયંત્રણ હેઠળ લાવવા અને ફ્રેંચ પ્રભાવને રોકવા માટે સહાયકારી યોજના (Subsidiary Alliance) દાખલ કરવામાં આવી હતી.

23. ‘ખાલસા નીતિ’ (Doctrine of Lapse) દ્વારા સતારા, ઝાંસી અને નાગપુર જેવા રાજ્યોને બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં કોણે ભેળવી દીધા?

(A) લોર્ડ વેલેસ્લી

(B) લોર્ડ રિપન

(C) લોર્ડ ડેલહાઉસી

(D) લોર્ડ લિટન

• સાચો જવાબ: (C) લોર્ડ ડેલહાઉસી
• સમજૂતી: લોર્ડ ડેલહાઉસીએ 1848 થી 1856 દરમિયાન ખાલસા નીતિ લાગુ કરી હતી, જેમાં વારસદાર વગરના રાજ્યો કંપની શાસનમાં જોડી દેવામાં આવતા.

24. 1857 ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં કાનપુર ખાતે કોણે નેતૃત્વ પૂરું પાડ્યું હતું?

(A) બેગમ હઝરત મહેલ

(B) નાના સાહેબ અને તાત્યા ટોપે

(C) કુંવરસિંહ

(D) રાણી લક્ષ્મીબાઈ

• સાચો જવાબ: (B) નાના સાહેબ અને તાત્યા ટોપે
• સમજૂતી: કાનપુરમાં પેશ્વાના દત્તક પુત્ર નાના સાહેબ અને તેમના સેનાપતિ તાત્યા ટોપે દ્વારા 1857 ના બળવાનું નેતૃત્વ કરવામાં આવ્યું હતું.

25. બ્રહ્મો સમાજના સ્થાપક કોણ હતા, જેમની ઝુંબેશના કારણે વિલિયમ બેન્ટિકે સતીપ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકતો કાયદો ઘડ્યો હતો?

(A) સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી

(B) સ્વામી વિવેકાનંદ

(C) રાજા રામમોહન રાય

(D) ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર

• સાચો જવાબ: (C) રાજા રામમોહન રાય
• સમજૂતી: રાજા રામમોહન રાયે 1815માં આત્મીય સભા સ્થાપી જે પાછળથી બ્રહ્મો સમાજ બની. તેમના પ્રયાસોથી 1829માં સતીપ્રથા પર પ્રતિબંધ મુકાયો.

26. વિધવા પુનર્લગ્ન અને દલિતોના ઉત્કર્ષ માટે ‘સત્યશોધક સમાજ’ ની સ્થાપના કોણે કરી હતી?

(A) જ્યોતિબા ફૂલે

(B) ડો. બી.આર. આંબેડકર

(C) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

(D) મહર્ષિ કર્વે

• સાચો જવાબ: (A) જ્યોતિબા ફૂલે
• સમજૂતી: મહાત્મા જ્યોતિબા ફૂલેએ 1873 માં સમાજના પછાત અને ઉપેક્ષિત વર્ગને ન્યાય અપાવવા ‘સત્યશોધક સમાજ’ ની સ્થાપના કરી હતી.

27. “જે ધર્મ કે ઈશ્વર વિધવાનાં આંસુ લૂછી શકે નહિ અથવા નિરાધાર બાળકોના મુખમાં રોટીનો ટુકડો મૂકી શકે નહિ, તે ધર્મ કે ઈશ્વરમાં હું માનતો નથી” – આ વિધાન કોનું છે?

(A) રામકૃષ્ણ પરમહંસ

(B) સ્વામી વિવેકાનંદ

(C) જ્યોતિબા ફૂલે

(D) મહાત્મા ગાંધી

• સાચો જવાબ: (B) સ્વામી વિવેકાનંદ
• સમજૂતી: સ્વામી વિવેકાનંદે આ વિધાન કહ્યું હતું. તેઓ માનતા હતા કે “માનવસેવા એ જ પ્રભુસેવા છે” અને “પહેલાં અન્ન પછી ધર્મ”.

28. થિયોસોફિકલ સોસાયટીનું મુખ્ય મથક ભારતમાં ક્યાં આવેલું હતું?

(A) બેલુર મઠ, કોલકાતા

(B) અડિયાર, મદ્રાસ

(C) પુણે, મહારાષ્ટ્ર

(D) વારાણસી

• સાચો જવાબ: (B) અડિયાર, મદ્રાસ
• સમજૂતી: મેડમ બ્લેવેટ્સ્કી અને કર્નલ આલ્કોટ દ્વારા સ્થાપિત આ સંસ્થાનું વડું મથક 1882 માં મદ્રાસ (ચેન્નાઈ) પાસે અડિયાર ખાતે ખસેડવામાં આવ્યું હતું.

29. ઉત્તર અમેરિકામાં સાન ફ્રાન્સિસ્કો ખાતે ક્રાંતિકારીઓ દ્વારા 1913 માં સ્થાપવામાં આવેલ ‘ગદર પાર્ટી’ ના પ્રથમ પ્રમુખ અને મંત્રી કોણ હતા?

(A) લાલા હરદયાળ અને સોહનસિંગ ભકના

(B) શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા અને મેડમ કામા

(C) સુભાષચંદ્ર બોઝ અને રાસબિહારી બોઝ

(D) વી.ડી. સાવરકર અને ભગતસિંહ

• સાચો જવાબ: (A) લાલા હરદયાળ અને સોહનસિંગ ભકના
• સમજૂતી: 1913 માં સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં ગદર પાર્ટીની સ્થાપના થઈ, જેના પ્રથમ પ્રમુખ સોહનસિંગ ભકના અને પ્રથમ મંત્રી લાલા હરદયાળ હતા.

30. સિંધુ ખીણની સભ્યતાનું ઐતિહાસિક બંદર ‘લોથલ’ કઈ નદીઓના સંગમ/વચ્ચે આવેલું છે?

(A) સિંધુ અને ચિનાબ

(B) લીંબડી ભોગાવો અને સાબરમતી

(C) નર્મદા અને તાપી

(D) સરસ્વતી અને ઘઘ્ઘર

• સાચો જવાબ: (B) લીંબડી ભોગાવો અને સાબરમતી
• સમજૂતી: લોથલ અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા તાલુકામાં લીંબડી ભોગાવો અને સાબરમતી નદીની વચ્ચે આવેલું મહત્ત્વનું બંદર હતું.

ચોક્કસ Jayu Star! 🌟 તમારી કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની તૈયારીને એકદમ મજબૂત બનાવવા માટે, તમે આપેલી PDF ના આધારે ભારતના ઇતિહાસનો ભાગ-2 (પ્રશ્ન 31 થી 60) તૈયાર કર્યો છે.

આ 30 પ્રશ્નોમાં પ્રાચીન, મધ્યકાલીન અને આધુનિક ભારતનો તેમજ રાષ્ટ્રીય ચળવળનો નિચોડ છે. દરેક પ્રશ્ન સાથે યાદ રાખવાની શોર્ટકટ ટ્રિક અને સમજૂતી આપેલી છે.

🟢 ભારતનો ઇતિહાસ – MOCK TEST (Part – 2)

31. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (INC) ની સ્થાપના ક્યારે અને ક્યાં કરવામાં આવી હતી?

(A) 28 ડિસેમ્બર 1885, મુંબઈ

(B) 15 ઓગસ્ટ 1885, કોલકાતા

(C) 26 જાન્યુઆરી 1886, દિલ્હી

(D) 31 ડિસેમ્બર 1884, મદ્રાસ

• સાચો જવાબ: (A) 28 ડિસેમ્બર 1885, મુંબઈ
• સમજૂતી: 28 ડિસેમ્બર 1885 ના રોજ મુંબઈમાં ગોકુલદાસ તેજપાલ સંસ્કૃત કોલેજમાં એલન ઓક્ટેવિયન હ્યુમ (A.O. Hume) દ્વારા કોંગ્રેસની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

32. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રથમ અધિવેશનના અધ્યક્ષ કોણ હતા?

(A) દાદાભાઈ નવરોજી

(B) વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી (W.C. Bonnerjee)

(C) સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી

(D) બદરુદ્દીન તૈયબજી

• સાચો જવાબ: (B) વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી (W.C. Bonnerjee)
• સમજૂતી: મુંબઈ ખાતે મળેલા આ પ્રથમ સંમેલનમાં 72 પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી, જેના અધ્યક્ષ વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી હતા.

33. મહાત્મા ગાંધીજીના ‘રાજકીય ગુરુ’ કોણ હતા?

(A) બાલ ગંગાધર તિળક

(B) દાદાભાઈ નવરોજી

(C) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

(D) શ્રીમદ રાજચંદ્ર

• સાચો જવાબ: (C) ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે
• સમજૂતી: ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ હતા. જ્યારે શ્રીમદ રાજચંદ્ર ગાંધીજીના આધ્યાત્મિક ગુરુ હતા.

34. પ્રસિદ્ધ આત્મકથા “ઇન્ડિયા વિન્સ ફ્રીડમ” (India Wins Freedom) ના લેખક કોણ છે?

(A) અબુલ કલામ આઝાદ

(B) મુહમ્મદ અલી

(C) ઝાકિર હુસૈન

(D) સૈયદ અહમદ ખાન

• સાચો જવાબ: (A) અબુલ કલામ આઝાદ
• સમજૂતી: ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ મંત્રી મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદે તેમના જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં આ પુસ્તક લખ્યું હતું.

35. સિંધુ ખીણ સભ્યતાનું કયું નગર ‘મરેલાઓનો ટેકરો’ તરીકે ઓળખાય છે?

(A) હડપ્પા

(B) મોહેં-જો-દડો

(C) કાલીબંગન

(D) લોથલ

• સાચો જવાબ: (B) મોહેં-જો-દડો
• સમજૂતી/Trick: સિંધી ભાષામાં ‘મોહેં-જો-દડો’ નો અર્થ ‘મરેલાઓનો ટેકરો’ (Mound of the Dead) થાય છે. આ નગર સિંધુ નદીના કિનારે આવેલું છે.

36. બંગાળના ભાગલા કયા વાઇસરોયના સમયમાં કરવામાં આવ્યા હતા?

(A) લોર્ડ ડેલહાઉસી

(B) લોર્ડ રિપન

(C) લોર્ડ કર્ઝન

(D) લોર્ડ મિન્ટો

• સાચો જવાબ: (C) લોર્ડ કર્ઝન
• સમજૂતી/Trick: વર્ષ 1905માં લોર્ડ કર્ઝને ‘ભાગલા પાડો અને રાજ કરો’ ની નીતિ અપનાવી બંગાળના બે ટુકડા કર્યા હતા, જેનો દેશભરમાં ભારે વિરોધ થયો હતો.

37. “સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે અને હું તેને લઈને જ જંપીશ” – આ ઐતિહાસિક નારો કોણે આપ્યો હતો?

(A) ભગતસિંહ

(B) લાલા લજપતરાય

(C) બાલ ગંગાધર તિળક

(D) સુભાષચંદ્ર બોઝ

• સાચો જવાબ: (C) બાલ ગંગાધર તિળક
• સમજૂતી: લોકમાન્ય તિળક જહાલવાદી નેતા હતા, જેમણે હોમરૂલ ચળવળ વખતે આ પ્રખ્યાત નારો આપ્યો હતો.

38. જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ કયા તહેવારના દિવસે થયો હતો?

(A) દિવાળી

(B) વૈશાખી

(C) હોળી

(D) લોહરી

• સાચો જવાબ: (B) વૈશાખી
• સમજૂતી/Trick: 13 એપ્રિલ 1919 ના રોજ પંજાબના અમૃતસરમાં વૈશાખીના તહેવાર નિમિત્તે લોકો એકઠા થયા હતા, જ્યાં જનરલ ડાયરે આડેધડ ગોળીબાર કરાવ્યો હતો.

39. મહાત્મા ગાંધીજીએ ભારતમાં પોતાનો પ્રથમ સત્યાગ્રહ ક્યાં કર્યો હતો?

(A) ખેડા

(B) અમદાવાદ

(C) બારડોલી

(D) ચંપારણ

• સાચો જવાબ: (D) ચંપારણ
• સમજૂતી: 1917 માં બિહારના ચંપારણમાં ગળીના ખેડૂતોને અન્યાય સામે ન્યાય અપાવવા ગાંધીજીએ ભારતમાં પોતાનો સૌપ્રથમ સત્યાગ્રહ કર્યો હતો.

40. કયા અધિવેશનમાં કોંગ્રેસના ‘જહાલ’ (ઉગ્રવાદી) અને ‘મવાળ’ (ઉદારવાદી) પક્ષ વચ્ચે ભાગલા પડ્યા?

(A) 1907, સુરત અધિવેશન

(B) 1916, લખનઉ અધિવેશન

(C) 1929, લાહોર અધિવેશન

(D) 1885, મુંબઈ અધિવેશન

• સાચો જવાબ: (A) 1907, સુરત અધિવેશન
• સમજૂતી/Trick: ‘સુરત’ માં કોંગ્રેસની ‘સુરત’ બગડી (એટલે કે ભાગલા પડ્યા). રાસબિહારી ઘોષ આ અધિવેશનના અધ્યક્ષ હતા.

41. મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના કયા વર્ષે અને ક્યાં થઈ હતી?

(A) 1905, કલકત્તા

(B) 1906, ઢાકા

(C) 1916, લખનઉ

(D) 1909, દિલ્હી

• સાચો જવાબ: (B) 1906, ઢાકા
• સમજૂતી: નવાબ સલીમુલ્લાહ અને આગાખાનના નેતૃત્વમાં 30 ડિસેમ્બર 1906 ના રોજ ઢાકા (હાલ બાંગ્લાદેશ) માં મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના થઈ.

42. કોંગ્રેસના કયા ઐતિહાસિક અધિવેશનમાં ‘પૂર્ણ સ્વરાજ’ નો ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?

(A) 1924, બેલગાવ

(B) 1931, કરાચી

(C) 1929, લાહોર

(D) 1938, હરિપુરા

• સાચો જવાબ: (C) 1929, લાહોર
• સમજૂતી: જવાહરલાલ નેહરુના અધ્યક્ષપદે રાવી નદીના કિનારે લાહોર અધિવેશનમાં પૂર્ણ સ્વરાજનો ઠરાવ પસાર થયો અને 26 જાન્યુઆરીને સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે ઉજવવાનું નક્કી થયું.

43. દાંડી કૂચની શરૂઆત સાબરમતી આશ્રમથી કઈ તારીખે થઈ હતી?

(A) 12 માર્ચ 1930

(B) 6 એપ્રિલ 1930

(C) 8 ઓગસ્ટ 1942

(D) 9 ઓગસ્ટ 1925

• સાચો જવાબ: (A) 12 માર્ચ 1930
• સમજૂતી/Trick: 12 માર્ચે શરૂઆત થઈ અને 6 એપ્રિલ 1930 ના રોજ દાંડી પહોંચીને મીઠાના કાયદાનો ભંગ કર્યો. ગાંધીજી સાથે 78 સાથીઓ હતા.

44. ભગતસિંહ, સુખદેવ અને રાજગુરુને કયા દિવસે ફાંસી આપવામાં આવી? (જેને શહીદ દિન કહેવાય છે)

(A) 30 જાન્યુઆરી 1948

(B) 23 માર્ચ 1931

(C) 13 એપ્રિલ 1919

(D) 9 ઓગસ્ટ 1925

• સાચો જવાબ: (B) 23 માર્ચ 1931
• સમજૂતી: લાહોર ષડયંત્ર કેસમાં આ ત્રણેય મહાન ક્રાંતિકારીઓને 23 માર્ચ 1931 ના રોજ ફાંસી આપવામાં આવી હતી.

45. ગાંધીજી દ્વારા ‘હિંદ છોડો’ (Quit India) આંદોલનની શરૂઆત ક્યારે કરવામાં આવી?

(A) 1930

(B) 1940

(C) 1942

(D) 1946

• સાચો જવાબ: (C) 1942
• સમજૂતી: 8 ઓગસ્ટ 1942 ના રોજ મુંબઈના ગોવાલિયા ટેન્ક મેદાનથી આ આંદોલન શરૂ થયું, જેમાં ગાંધીજીએ ‘કરેંગે યા મરેંગે’ નો નારો આપ્યો હતો.

46. 1938 માં ગુજરાતમાં ભરાયેલા કોંગ્રેસના એકમાત્ર ‘હરિપુરા અધિવેશન’ ના અધ્યક્ષ કોણ હતા?

(A) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

(B) જવાહરલાલ નેહરુ

(C) સુભાષચંદ્ર બોઝ

(D) જે.બી. કૃપલાણી

• સાચો જવાબ: (C) સુભાષચંદ્ર બોઝ
• સમજૂતી: સુરત જિલ્લાના હરિપુરા ગામે યોજાયેલા આ ઐતિહાસિક અધિવેશનના અધ્યક્ષ નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ હતા.

47. ‘આઝાદ હિંદ ફોજ’ (INA) ની સ્થાપના સૌપ્રથમ કોણે કરી હતી?

(A) સુભાષચંદ્ર બોઝ

(B) રાસબિહારી બોઝ અને કેપ્ટન મોહનસિંગ

(C) ચંદ્રશેખર આઝાદ

(D) વી.ડી. સાવરકર

• સાચો જવાબ: (B) રાસબિહારી બોઝ અને કેપ્ટન મોહનસિંગ
• સમજૂતી: જાપાનમાં રાસબિહારી બોઝ અને કેપ્ટન મોહનસિંગે તેની સ્થાપના કરી હતી, પાછળથી સુભાષચંદ્ર બોઝે તેનું સુકાન સંભાળ્યું અને પુનર્ગઠન કર્યું.

48. સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ અને અંતિમ ‘ભારતીય’ ગવર્નર જનરલ કોણ હતા?

(A) લોર્ડ માઉન્ટબેટન

(B) ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ

(C) સી. રાજગોપાલાચારી (ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી)

(D) જવાહરલાલ નેહરુ

• સાચો જવાબ: (C) સી. રાજગોપાલાચારી (ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી)
• સમજૂતી: લોર્ડ માઉન્ટબેટન પછી ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી પ્રથમ અને એકમાત્ર ભારતીય ગવર્નર જનરલ બન્યા હતા.

49. બંગાળના પ્રથમ ગવર્નર જનરલ તરીકે કોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી? (1773 ના રેગ્યુલેટિંગ એક્ટ મુજબ)

(A) રોબર્ટ ક્લાઈવ

(B) વોરન હેસ્ટિંગ્સ

(C) લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિક

(D) લોર્ડ કેનિંગ

• સાચો જવાબ: (B) વોરન હેસ્ટિંગ્સ
• સમજૂતી/Trick: – બંગાળનો પ્રથમ ગવર્નર = રોબર્ટ ક્લાઈવ

• બંગાળનો પ્રથમ ગવર્નર જનરલ = વોરન હેસ્ટિંગ્સ
• ભારતનો પ્રથમ ગવર્નર જનરલ = વિલિયમ બેન્ટિક.

50. દિલ્હી સલ્તનતની સ્થાપના (ગુલામ વંશ) કોણે કરી હતી, જે ‘લાખબક્ષ’ તરીકે પણ ઓળખાતો હતો?

(A) ઇલ્તુત્મિશ

(B) કુતુબુદ્દીન ઐબક

(C) અલાઉદ્દીન ખિલજી

(D) રઝિયા સુલતાન

• સાચો જવાબ: (B) કુતુબુદ્દીન ઐબક
• સમજૂતી: 1206 માં કુતુબુદ્દીન ઐબકે દિલ્હી સલ્તનત (ગુલામ વંશ) ની સ્થાપના કરી. તે લાખોનું દાન કરતો હોવાથી ‘લાખબક્ષ’ કહેવાતો.

51. પાણીપતનું પ્રથમ યુદ્ધ (1526) કોની કોની વચ્ચે લડાયું હતું?

(A) બાબર અને રાણા સાંગા

(B) અકબર અને હેમુ

(C) બાબર અને ઇબ્રાહીમ લોદી

(D) મરાઠા અને અહમદશાહ અબ્દાલી

• સાચો જવાબ: (C) બાબર અને ઇબ્રાહીમ લોદી
• સમજૂતી: 1526 ના આ યુદ્ધમાં બાબરે તોપખાનાનો ઉપયોગ કરી ઇબ્રાહીમ લોદીને હરાવ્યો અને ભારતમાં મુઘલ સામ્રાજ્યનો પાયો નાખ્યો.

52. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો ઔપચારિક રાજ્યાભિષેક કયા કિલ્લામાં થયો હતો?

(A) પ્રતાપગઢ

(B) તોરણગઢ

(C) રાયગઢ

(D) શિવનેરી

• સાચો જવાબ: (C) રાયગઢ
• સમજૂતી: 1674 માં કાશીના પંડિત ગંગાભટ્ટ દ્વારા રાયગઢ કિલ્લામાં શિવાજી મહારાજનો રાજ્યાભિષેક કરવામાં આવ્યો હતો.

53. દક્ષિણ ભારતમાં ‘વિજયનગર સામ્રાજ્ય’ ની સ્થાપના કયા બે ભાઈઓએ કરી હતી?

(A) હરિહર અને બુક્કારાય

(B) કૃષ્ણદેવરાય અને અચ્યુતરાય

(C) શિવાજી અને સંભાજી

(D) વિજયાલય અને રાજેન્દ્ર ચોળ

• સાચો જવાબ: (A) હરિહર અને બુક્કારાય
• સમજૂતી: 1336 માં સંગમ વંશના હરિહર અને બુક્કારાય નામના બે ભાઈઓએ તેમના ગુરુ વિદ્યારણ્યના આશીર્વાદથી વિજયનગરની સ્થાપના કરી હતી.

54. ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધના બાળપણનું નામ શું હતું?

(A) વર્ધમાન

(B) સિદ્ધાર્થ

(C) રાહુલ

(D) શુદ્ધોધન

• સાચો જવાબ: (B) સિદ્ધાર્થ
• સમજૂતી: બુદ્ધના બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું. વર્ધમાન એ મહાવીર સ્વામીનું બાળપણનું નામ હતું, અને રાહુલ ગૌતમ બુદ્ધના પુત્રનું નામ હતું.

55. સમ્રાટ અશોકના બહુમતી શિલાલેખો કઈ ભાષા અને લિપિમાં લખાયેલા છે?

(A) સંસ્કૃત અને દેવનાગરી

(B) પ્રાકૃત અને બ્રાહ્મી

(C) પાલી અને ખરોષ્ઠી

(D) ફારસી અને અરબી

• સાચો જવાબ: (B) પ્રાકૃત અને બ્રાહ્મી
• સમજૂતી: અશોકના મોટાભાગના શિલાલેખો સામાન્ય લોકોની ભાષા ‘પ્રાકૃત’ અને ‘બ્રાહ્મી’ લિપિમાં કોતરાયેલા છે (જેની ઉકેલ જેમ્સ પ્રિન્સેપે કર્યો હતો).

56. ગુપ્તકાળ દરમિયાન કયા મહાન ખગોળશાસ્ત્રી અને ગણિતશાસ્ત્રીએ પૃથ્વી ગોળ છે અને પોતાની ધરી પર ફરે છે તે સાબિત કર્યું?

(A) વરાહમિહિર

(B) આર્યભટ્ટ

(C) બ્રહ્મગુપ્ત

(D) ભાસ્કરાચાર્ય

• સાચો જવાબ: (B) આર્યભટ્ટ
• સમજૂતી: આર્યભટ્ટે ‘આર્યભટ્ટીયમ’ ગ્રંથ લખ્યો અને શૂન્યની શોધ તેમજ પૃથ્વીની ગતિ વિશે સિદ્ધાંત આપ્યો.

57. સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના સમયમાં કયો પ્રખ્યાત ચીની યાત્રાળુ ભારત આવ્યો હતો, જેણે નાલંદામાં અભ્યાસ કર્યો હતો?

(A) ફા-હિયાન

(B) ઇત્સિંગ

(C) હ્યુ-એન-ત્સાંગ

(D) મેગેસ્થનીસ

• સાચો જવાબ: (C) હ્યુ-એન-ત્સાંગ
• સમજૂતી: હ્યુ-એન-ત્સાંગ હર્ષવર્ધનના દરબારમાં આવ્યો હતો અને તેણે ‘સી-યુ-કી’ નામનો ગ્રંથ લખ્યો હતો.

58. મહમૂદ ગઝનવીએ ગુજરાતના પ્રખ્યાત સોમનાથ મંદિર પર કયા વર્ષે આક્રમણ કરી લૂંટ ચલાવી હતી?

(A) ઈ.સ. 1026

(B) ઈ.સ. 1192

(C) ઈ.સ. 1299

(D) ઈ.સ. 1304

• સાચો જવાબ: (A) ઈ.સ. 1026
• સમજૂતી: મહમૂદ ગઝનવીએ 1026 માં સોમનાથ પર ભયંકર આક્રમણ કર્યું હતું, તે સમયે ગુજરાતમાં સોલંકી વંશના ભીમદેવ પ્રથમનું શાસન હતું.

59. 1857 ના વિપ્લવનું તાત્કાલિક કારણ શું હતું?

(A) ખાલસા નીતિ

(B) સહાયકારી યોજના

(C) એનફિલ્ડ રાઇફલના કારતૂસ (ડુક્કર અને ગાયની ચરબી)

(D) અંગ્રેજી શિક્ષણનો વ્યાપ

• સાચો જવાબ: (C) એનફિલ્ડ રાઇફલના કારતૂસ
• સમજૂતી: નવી એનફિલ્ડ રાઇફલના કારતૂસને દાંતથી તોડવા પડતા, જેમાં ગાય અને ડુક્કરની ચરબી હોવાની અફવાએ હિન્દુ-મુસ્લિમ સૈનિકોમાં ભડકો કર્યો (મંગલ પાંડેનો કિસ્સો).

60. ‘ફ્રન્ટિયર ગાંધી’ (સરહદના ગાંધી) તરીકે કોણ જાણીતા હતા?

(A) ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન

(B) મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ

(C) ખાન અબ્દુલ કયૂમ ખાન

(D) શેખ અબ્દુલ્લા

• સાચો જવાબ: (A) ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન
• સમજૂતી: પશ્ચિમોત્તર સરહદ પ્રાંતમાં તેમને ‘સરહદના ગાંધી’ કહેવાતા. તેમણે ‘ખુદાઈ ખિદમતગાર’ (લાલ ડગલીવાળા) નામની સંસ્થા બનાવી હતી.