પરમાણુ વિજ્ઞાન, રૂથરફોર્ડનો પ્રયોગ, બોહરનો નમૂનો

પરમાણુ વિજ્ઞાન, રૂથરફોર્ડનો પ્રયોગ, બોહરનો નમૂનો, સમસ્થાનિકો અને પરમાણુ ભારાંક જેવા કઠિન મુદ્દાઓ છે) માંથી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની નવી પદ્ધતિ મુજબ 35+ અત્યંત સ્ટાન્ડર્ડ MCQ પ્રશ્નો નીચે મુજબ તૈયાર કર્યા છે.

⚛️ વિભાગ 1: પરમાણુ સંરચના અને પ્રયોગો

1. રૂથરફોર્ડના સોનાના વરખના પ્રયોગમાં આલ્ફા કિરણો પાછા ફરવાનું પ્રમાણ કેટલું હતું?
(A) 1 : 100
(B) 1 : 1,000
(C) 1 : 12,000
(D) 1 : 1,00,000
જવાબ: (C) 1 : 12,000

• સમજૂતી: રૂથરફોર્ડે જોયું કે દર 12,000 કિરણોમાંથી માત્ર 1 કિરણ અથડાઈને પાછું આવ્યું, જે સાબિત કરે છે કે પરમાણુ કેન્દ્ર ખૂબ જ નાનું છે.
• 💡 Trick: “12,000 લોકોમાં એક ‘શૂરવીર’ (પાછા ફરનાર કિરણ) જેવો હોય!”
  2. રૂથરફોર્ડના પ્રયોગ મુજબ પરમાણુનું કદ તેના કેન્દ્ર (Nucleus) કરતા કેટલું ગણું મોટું હોય છે?
  (A) 10 ગણું
  (B) 100 ગણું
  (C) 10^5 ગણું
  (D) 10^9 ગણું
  જવાબ: (C) 10^5 ગણું
• સમજૂતી: પરમાણુની ત્રિજ્યા 10^{-10} મીટર અને કેન્દ્રની ત્રિજ્યા 10^{-15} મીટર હોય છે.
• 💡 Trick: “5 મીંડા (1,00,000) નો તફાવત, એટલે જ પરમાણુ પોલો છે!”
  3. પરમાણુમાં ધન વીજભાર ધરાવતા પ્રોટોન અને ઋણ વીજભાર ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનમાંથી કોનું દળ (વજન) વધારે હોય છે?
  (A) ઇલેક્ટ્રોન
  (B) પ્રોટોન
  (C) ન્યુટ્રોન
  (D) બંનેનું દળ સમાન
  જવાબ: (B) પ્રોટોન
• સમજૂતી: પ્રોટોનનું દળ ઇલેક્ટ્રોનના દળ કરતા 1836 ગણું વધારે હોય છે.
• 💡 Trick: “પ્રોટોન ‘પાવરફુલ’ (વધારે વજનદાર), ઇલેક્ટ્રોન ‘હલકો’ (ઓછું વજન).”
  4. 1912 માં રજૂ થયેલ ‘બોહરના પરમાણ્વીય નમૂના’ મુજબ સ્થિર કક્ષાઓમાં ભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોન વિશે શું સાચું છે?
  (A) તેઓ સતત ઊર્જા મુક્ત કરે છે
  (B) તેઓ કેન્દ્રમાં પડી જાય છે
  (C) તેઓ ઊર્જા ગુમાવતા નથી
  (D) તેમની ગતિ ધીમી પડે છે
  જવાબ: (C) તેઓ ઊર્જા ગુમાવતા નથી
• સમજૂતી: બોહરે કહ્યું કે ચોક્કસ કક્ષામાં ફરતો ઇલેક્ટ્રોન ઊર્જા ગુમાવતો નથી, એટલે તે સ્થિર છે.
• 💡 Trick: “બોહર (સ્થિર) કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોન ‘ચાર્જિંગ’ કર્યા વગર જ ફરે છે.”
  5. ઇલેક્ટ્રોનની ગોઠવણી માટેની K, L, M, N કક્ષાઓમાં મહત્તમ કેટલા ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે? (K, L, M, N ક્રમશઃ)
  (A) 2, 8, 16, 32
  (B) 2, 8, 18, 32
  (C) 2, 6, 10, 14
  (D) 8, 8, 18, 32
  જવાબ: (B) 2, 8, 18, 32
• 💡 Trick: “2, 8, 18, 32 – આ આંકડા ગોખી મારો, પરીક્ષામાં આના પરથી જ ઈલેક્ટ્રોન રચના બનશે.”
  6. જે. જે. થોમસનના પરમાણ્વીય નમૂનાને બીજા કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) સોલર સિસ્ટમ મોડેલ
  (B) પ્લમ પુડિંગ મોડેલ (તરબૂચ નમૂનો)
  (C) ક્વોન્ટમ મોડેલ
  (D) ન્યુક્લિયર મોડેલ
  જવાબ: (B) પ્લમ પુડિંગ મોડેલ
• સમજૂતી: ધન વીજભારમાં ઋણ ઇલેક્ટ્રોન તરબૂચમાં બીજની જેમ ગોઠવાયેલા છે.
• 💡 Trick: “થોમસન ભાઈએ તરબૂચ ખાતા ખાતા મોડેલ આપ્યું!”
  7. પ્રોટોન, ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોનમાંથી ‘ચેડવિક’ દ્વારા કયા કણની શોધ થઈ હતી?
  (A) પ્રોટોન
  (B) ઇલેક્ટ્રોન
  (C) ન્યુટ્રોન
  (D) આલ્ફા કણ
  જવાબ: (C) ન્યુટ્રોન
• 💡 Trick: “ઈંટ પર નાચે (ઈ=ઇલેક્ટ્રોન/થોમસન, પ=પ્રોટોન/રૂથરફોર્ડ, ના=ન્યુટ્રોન/ચેડવિક).”
  8. કોઈ પણ તત્વના પરમાણુ ક્રમાંક (Z) એટલે શું?
  (A) પ્રોટોન + ન્યુટ્રોન
  (B) માત્ર પ્રોટોનની સંખ્યા
  (C) પ્રોટોન + ઇલેક્ટ્રોન
  (D) માત્ર ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા
  જવાબ: (B) માત્ર પ્રોટોનની સંખ્યા
  9. પરમાણુ ભારાંક (A) નું સાચું સૂત્ર કયું છે?
  (A) A = p + e
  (B) A = p + n
  (C) A = n + e
  (D) A = n – p
  જવાબ: (B) A = p + n (પ્રોટોન + ન્યુટ્રોન)
  10. ‘સમસ્થાનિકો’ (Isotopes) કોને કહેવાય?
  (A) સમાન પરમાણુ ક્રમાંક પણ અલગ દળાંક
  (B) સમાન દળાંક પણ અલગ પરમાણુ ક્રમાંક
  (C) સમાન પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન
  (D) સમાન ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન
  જવાબ: (A) સમાન પરમાણુ ક્રમાંક પણ અલગ દળાંક
• 💡 Trick: “સ્થાન (ક્રમાંક) સરખું, પણ વજન (ભાર) અલગ.”
  11. હાઇડ્રોજનના કયા સમસ્થાનિકમાં ન્યુટ્રોનની સંખ્યા શૂન્ય હોય છે?
  (A) પ્રોટીયમ
  (B) ડયૂટેરિયમ
  (C) ટ્રિટિયમ
  (D) કોઈ નહીં
  જવાબ: (A) પ્રોટીયમ
• સમજૂતી: પ્રોટીયમમાં 1 પ્રોટોન અને 0 ન્યુટ્રોન હોય છે.
• 💡 Trick: “પ્રોટીયમ (પહેલો) એટલે એકલો પ્રોટોન, ન્યુટ્રોન બિચારો ગેરહાજર.”
  12. કયા સમસ્થાનિકનો ઉપયોગ કેન્સરની સારવારમાં થાય છે?
  (A) I-131
  (B) C-14
  (C) Co-60
  (D) U-235
  જવાબ: (C) Co-60
• 💡 Trick: “કેન્સર કોબાલ્ટ (Co-60) થી કંટ્રોલ થાય.”
  13. કાર્બન ડેટિંગ પદ્ધતિમાં કયા સમસ્થાનિકનો ઉપયોગ થાય છે?
  (A) C-12
  (B) C-13
  (C) C-14
  (D) U-238
  જવાબ: (C) C-14
  14. સૌથી વધુ સમસ્થાનિકો ધરાવતું તત્વ કયું છે?
  (A) યુરેનિયમ
  (B) પોલોનિયમ
  (C) હાઇડ્રોજન
  (D) ઓક્સિજન
  જવાબ: (B) પોલોનિયમ
  15. જે પરમાણુના દળ (ભારાંક) સરખા હોય પરંતુ પરમાણુ ક્રમાંક અલગ હોય તેને શું કહેવાય?
  (A) સમસ્થાનિક
  (B) સમભારીય (Isobars)
  (C) સમતુલ્ય
  (D) સંયોજન
  જવાબ: (B) સમભારીય (Isobars)
• 💡 Trick: “ભાર સરખો (સમભારીય) એટલે સ્થાન (ક્રમાંક) અલગ.”

🧪 વિભાગ 2: આવર્ત કોષ્ટક (Periodic Table) અને ઇલેક્ટ્રોન રચના

16. હાઇડ્રોજન (H) નો પરમાણુ ક્રમાંક 1 છે, તો તેની કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોન ગોઠવણી કેવી હશે?
(A) K=2
(B) K=1
(C) K=2, L=1
(D) L=1
જવાબ: (B) K=1
17. નિયૉન (Ne) નો પરમાણુ ક્રમાંક 10 છે, તેની કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોન ગોઠવણી કઈ છે?
(A) K=2, L=8
(B) K=8, L=2
(C) K=2, L=4, M=4
(D) K=10
જવાબ: (A) K=2, L=8
18. જે તત્વની સંયોજકતા (Valency) 0 હોય, તેવા તત્વને શું કહેવાય?
(A) ધાતુ
(B) અધાતુ
(C) નિષ્ક્રિય વાયુ (Inert Gas)
(D) મિશ્રધાતુ
જવાબ: (C) નિષ્ક્રિય વાયુ

• સમજૂતી: જેની બહારની કક્ષા પૂરેપૂરી ભરાયેલી હોય (જેમ કે નિયોન, આર્ગોન), તેની સંયોજકતા 0 હોય.
  19. પોટેશિયમ (K) નો પરમાણુ ક્રમાંક 19 છે, તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના (K, L, M, N) કઈ હશે?
  (A) 2, 8, 9
  (B) 2, 8, 8, 1
  (C) 2, 17
  (D) 8, 8, 3
  જવાબ: (B) 2, 8, 8, 1
  20. એક મોલ એટલે કેટલા કણો (એવોગેડ્રો નંબર)?
  (A) 6.023 \times 10^{20}
  (B) 6.023 \times 10^{23}
  (C) 1.6 \times 10^{-19}
  (D) 3 \times 10^8
  જવાબ: (B) 6.023 \times 10^{23}

☢️ વિભાગ 3: પરમાણુ ઉર્જા અને પ્રક્રિયાઓ (Nuclear Science)

21. ભારતનું પ્રથમ પરમાણુ રિએક્ટર ‘અપ્સરા’ કયા દેશના સહયોગથી તૈયાર થયું હતું?
(A) રશિયા
(B) અમેરિકા
(C) U.K.
(D) ફ્રાન્સ
જવાબ: (C) U.K.
22. ગુજરાતમાં આવેલ એકમાત્ર પરમાણુ રિએક્ટર ‘કાકરાપાર’ કઈ નદી પર છે?
(A) નર્મદા
(B) તાપી
(C) મહી
(D) સાબરમતી
જવાબ: (B) તાપી
23. પરમાણુ ભઠ્ઠીમાં ‘મંદક’ (Moderator) તરીકે શું વપરાય છે?
(A) ગ્રેફાઈટ
(B) ભારે પાણી (D_2O)
(C) બેરેલિયમ ઓક્સાઈડ
(D) આપેલ તમામ
જવાબ: (D) આપેલ તમામ

• સમજૂતી: આ ત્રણેય ન્યુટ્રોનની ગતિ ધીમી કરવા માટે મંદક તરીકે વપરાય છે.
• 💡 Trick: “મંદક એટલે પ્રક્રિયાને ‘મંદ’ પાડવા માટે ગ્રેફાઈટ, ભારે પાણી કે બેરેલિયમ વાપરો.”
  24. પરમાણુ ભઠ્ઠીમાં પ્રક્રિયાને ‘નિયંત્રિત’ (Control) કરવા માટે કયા સળિયા વપરાય છે?
  (A) એલ્યુમિનિયમ
  (B) બોરોન અને કેડમિયમ
  (C) તાંબુ
  (D) સોનું
  જવાબ: (B) બોરોન અને કેડમિયમ
• 💡 Trick: “કેડમિયમ ‘કેદ’ (નિયંત્રણ) કરી દે.”
  25. વિશ્વમાં સૌથી વધુ થોરિયમનો જથ્થો કયા દેશ પાસે છે?
  (A) અમેરિકા
  (B) ભારત
  (C) રશિયા
  (D) ઓસ્ટ્રેલિયા
  જવાબ: (B) ભારત
  26. પરમાણુ બોમ્બ કયા સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે?
  (A) ન્યુક્લિયર સંલયન
  (B) ન્યુક્લિયર વિખંડન (Chain Reaction)
  (C) કેમિકલ પ્રક્રિયા
  (D) ગુરુત્વાકર્ષણ
  જવાબ: (B) ન્યુક્લિયર વિખંડન (Chain Reaction)
  27. હાઇડ્રોજન બોમ્બ કયા સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે?
  (A) ન્યુક્લિયર સંલયન (Fusion)
  (B) ન્યુક્લિયર વિખંડન
  (C) વિદ્યુત પૃથ્થકરણ
  (D) ગતિજ ઉર્જા
  જવાબ: (A) ન્યુક્લિયર સંલયન (Fusion)
• 💡 Trick: “સૂર્ય અને હાઈડ્રોજન બોમ્બ બંને ‘સંલયન’ (ભેગા થવું) થી બને છે.”
  28. ઊર્જા-સંરક્ષણનો નિયમ કયા વૈજ્ઞાનિકે આપ્યો હતો?
  (A) આઇન્સ્ટાઇન
  (B) જૂલિયસ રોબોટ મેયર
  (C) રૂથરફોર્ડ
  (D) ન્યૂટન
  જવાબ: (B) જૂલિયસ રોબોટ મેયર
  29. દ્રવ્ય અને ઊર્જાના રૂપાંતરણ માટેનું આઈન્સ્ટાઈનનું સૂત્ર કયું છે?
  (A) E = MC
  (B) E = MC^2
  (C) E = M/C
  (D) E = M^2 C
  જવાબ: (B) E = MC^2
  30. સૂર્ય તથા તારાઓમાં સતત ઉત્પન્ન થતી ઊર્જાનું કારણ શું છે?
  (A) પરમાણુ વિખંડન
  (B) પરમાણુ સંલયન
  (C) રાસાયણિક દહન
  (D) ઘર્ષણ
  જવાબ: (B) પરમાણુ સંલયન

🧩 વિભાગ 4: તાપીય અસર અને પાવર

31. વિદ્યુતપ્રવાહની તાપીય અસર (Heating Effect) મુજબ ઉષ્મા (H) નું સૂત્ર કયું છે?
(A) H = I R^2 t
(B) H = I^2 R t
(C) H = V I / t
(D) H = I t^2
જવાબ: (B) H = I^2 R t (જૂલનો નિયમ)
32. વિદ્યુત પાવર (P) માટે નીચેનામાંથી કયું સૂત્ર ‘ખોટું’ છે?
(A) P = IV
(B) P = I^2 R
(C) P = \frac{V^2}{R}
(D) P = I \times R
જવાબ: (D) (P=IR ખોટું છે, સાચું V=IR છે).
33. 1 કિલોવોટ અવર (1 kWh) એટલે કેટલા જૂલ?
(A) 3.6 \times 10^5 J
(B) 3.6 \times 10^6 J
(C) 10^3 J
(D) 3600 J
જવાબ: (B) 3.6 \times 10^6 J
34. એક હોર્સ પાવર (1 hp) બરાબર અંદાજે કેટલા વોટ થાય?
(A) 500 W
(B) 746 W
(C) 1000 W
(D) 250 W
જવાબ: (B) 746 W
35. ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગ (ઢોળ ચડાવવાની) પ્રક્રિયા કયા સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે?
(A) વિદ્યુતની રાસાયણિક અસર
(B) વિદ્યુતની તાપીય અસર
(C) વિદ્યુતનું ચુંબકીય બળ
(D) પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન
જવાબ: (A) વિદ્યુતની રાસાયણિક અસર
36. માઇક્રોફોન કયા પ્રકારનું ઊર્જા રૂપાંતરણ કરે છે?
(A) વિદ્યુતનું ધ્વનિમાં
(B) ધ્વનિનું વિદ્યુતમાં
(C) યાંત્રિકનું વિદ્યુતમાં
(D) પ્રકાશનું વિદ્યુતમાં
જવાબ: (B) ધ્વનિનું વિદ્યુતમાં

• 💡 Trick: “માઇક્રોફોનમાં આપણે બોલીએ (ધ્વનિ) એટલે સામે વિદ્યુતરૂપે રેકોર્ડ થાય.”
  યાદ રાખવા જેવી ટ્રીક:
• વિદ્યુતપ્રવાહ (I): એમ્પિયર (એકલો હોય તો 1A)
• સ્થિતિમાન (V): વોલ્ટ (વોલ્ટેજ)
• અવરોધ (R): ઓહ્મ (\Omega)
• પાવર (P): વોટ (W)
  યાદ રાખવાની સિરીઝ: V=IR, P=IV