પ્રશ્ન 1: ગુજરાતના ગુફા સ્થાપત્યના સંદર્ભમાં, મધ્યપ્રદેશમાં આવેલી કઈ ગુફાને સૌથી જૂની ગણવામાં આવે છે?
(A) અજંતાની ગુફા
(B) ઈલોરાની ગુફા
(C) ભીમ બેટકાની ગુફા
(D) બાઘની ગુફા
જવાબ: (C) ભીમ બેટકાની ગુફા

• સમજૂતી: મધ્યપ્રદેશમાં આવેલી ભીમ બેટકાની ગુફાને સૌથી જૂની ગણવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: મહાભારતમાં સૌથી જૂના અને મજબૂત ‘ભીમ’ હતા, ગુફા પણ ‘ભીમ’ બેટકાની સૌથી જૂની!
  પ્રશ્ન 2: રાજકોટના ગોંડલ ખાતે આવેલી કઈ ગુફાઓમાં બોધીસત્વ, અવલોકિતેશ્વર, પદ્મપાણિ અને વજ્રપાણિના શિલ્પો મળ્યાં છે?
  (A) ઢાંકની ગુફાઓ
  (B) ખંભાલીડાની ગુફાઓ
  (C) સાણા વાંકીયાની ગુફાઓ
  (D) તળાજા ગુફાઓ
  જવાબ: (B) ખંભાલીડાની ગુફાઓ
• સમજૂતી: ખંભાલીડાની ગુફાઓ (રાજકોટના ગોંડલ) માંથી બોધીસત્વ, અવલોકિતેશ્વર, પદ્મપાણિ અને વજ્રપાણિના શિલ્પો મળ્યાં છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘ગોંડલ’ના શિલ્પો એટલા ભારે હતા કે ખસેડવા માટે ‘ખંભા’ (ખંભાલીડા) પર ઊંચકવા પડ્યા!
  પ્રશ્ન 3: ગીર સોમનાથમાં આવેલી કઈ ગુફાઓ મધપુડાના આકારમાં ૬૨ જેટલી ગુફાઓનો સમૂહ ધરાવે છે?
  (A) સાણા વાંકીયાની ગુફાઓ
  (B) ઉપરકોટની ગુફાઓ
  (C) બાબા પ્યારેની ગુફાઓ
  (D) ખાપરા કોડિયાની ગુફાઓ
  જવાબ: (A) સાણા વાંકીયાની ગુફાઓ
• સમજૂતી: સાણા વાંકીયાની ગુફાઓ (ગીર સોમનાથ) મધપુડાના આકારમાં ૬૨ જેટલી ગુફાઓનો સમૂહ આવેલો છે.
• 💡 ટ્રીક: મધમાખીઓ મધપુડો ‘વાંકો’ ચૂંકો (સાણા વાંકીયા) જ બનાવે! અને તેમાં ૬૨ માખીઓ અંદર બેઠી છે.
  પ્રશ્ન 4: પોરબંદર જિલ્લાના રાણાવાવ તાલુકામાં કઈ ગુફા આવેલી છે જ્યાં શ્રી કૃષ્ણ અને જાંબુવતીના લગ્ન થયા હતા?
  (A) સિયોતની ગુફા
  (B) જોગીડાની ગુફા
  (C) જાબંવન/જાંબુવતીની ગુફા
  (D) કડિયાડુંગરની ગુફા
  જવાબ: (C) જાબંવન/જાંબુવતીની ગુફા
• સમજૂતી: જાબંવન/જાંબુવતીની ગુફા પોરબંદર જિલ્લાના રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલી છે, જ્યાં શ્રી કૃષ્ણ અને જાંબુવતીના લગ્ન અહીં થયા હતા અને ભીમ અગિયારસના દિવસે મેળો ભરાય છે.
• 💡 ટ્રીક: નામમાં જ જવાબ છુપાયેલો છે! જાંબુવતીના લગ્ન ‘જાંબુવતીની ગુફા’માં જ થયા.
  પ્રશ્ન 5: કચ્છના લખપત તાલુકામાં આવેલી ‘સિયોતની ગુફાઓ’ નો ઉલ્લેખ અન્ય કયા નામે થયેલો છે?
  (A) કોટેશ્વર ગુફાઓ
  (B) પંચેશ્વર ગુફાઓ
  (C) તારસાંગ ગુફાઓ
  (D) શૈલ ગુફાઓ
  જવાબ: (A) કોટેશ્વર ગુફાઓ
• સમજૂતી: સિયોતની ગુફાઓ (કચ્છના લખપત) નો કોટેશ્વર ગુફાઓ તરીકે પણ ઉલ્લેખ થયેલો છે.
• 💡 ટ્રીક: સિયોતમાં સીવવાનું કામ એટલે કે નવો ‘કોટ’ (કોટેશ્વર) સીવવાનું કામ ચાલે છે!
  પ્રશ્ન 6: પથ્થરના સ્તંભ પર કોતરીને ઉપસાવેલી ધ્યાની બુદ્ધની આકૃતિ માટે પ્રખ્યાત ‘જોગીડાની ગુફા’ ક્યાં આવેલી છે?
  (A) ચોટીલા
  (B) સતલાસણા (મહેસાણા)
  (C) દેસલપર
  (D) ઝઘડિયા
  જવાબ: (B) સતલાસણા (મહેસાણા)
• સમજૂતી: જોગીડાની ગુફા મહેસાણા જિલ્લાના સતલાસણા તાલુકામાં આવેલી છે, જ્યાં પથ્થરના સ્થંભ પર કોતરીને ઉપસાવેલી ધ્યાની બુદ્ધની આકૃતિ પ્રખ્યાત છે અને તારણદેવીનું મંદિર પણ છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘જોગી’ લોકો ધ્યાનમાં બેસીને ‘સત’ (સતલાસણા) ની શોધ કરે છે.
  પ્રશ્ન 7: લોકભરતના સંદર્ભમાં મોહે-જો-દડોનાં પુરોહિતની સાલ પરની ભાત હાલમાં સૌરાષ્ટ્રમાં કયા નામે પ્રસિદ્ધ છે?
  (A) પાંખો ભાત
  (B) કહારેખ ભાત
  (C) તીતડા ભાત-ત્રિપાંખડીની ભાત
  (D) સુફ ભાત
  જવાબ: (C) તીતડા ભાત-ત્રિપાંખડીની ભાત
• સમજૂતી: મોહે-જો-દડોનાં પુરોહિતની સાલ પરની ભાત એ હાલમાં સૌરાષ્ટ્રમાં પ્રાદેશિક ઓળખ બનેલી તીતડા ભાત-ત્રિપાંખડીની ભાત નામની પ્રસિદ્ધ છે.
• 💡 ટ્રીક: સિંધુખીણના પુરોહિતની સાલ પર ‘ત્રણ પાંખ’ (ત્રિપાંખડી) વાળા ફૂલ હતા!
  પ્રશ્ન 8: મોચી સમુદાય દ્વારા કરવામાં આવતા ‘કચ્છી આરી ભરત’માં ભરત ભરનાર મોચીને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) મોચીયા
  (B) જણસાળી
  (C) આરીગર
  (D) જંતર
  જવાબ: (B) જણસાળી
• સમજૂતી: આરી ભરતભરા મોચીને જણસાળી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: મોચીની આરીમાંથી ‘જણ-જણ’ (જણસાળી) અવાજ આવે!
  પ્રશ્ન 9: ગુજરાતના કયા ભરતકામ પર બલૂચી અને સિંધી અસર સ્પષ્ટ દેખાય છે?
  (A) આહીર ભરત
  (B) કાઠી ભરત
  (C) બન્ની ભરત
  (D) મહાજન ભરત
  જવાબ: (C) બન્ની ભરત
• સમજૂતી: બન્ની ભરતકામ પર બલૂચી અને સિંધી અસર દેખાય છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘બ’લૂચી અસર ‘બ’ન્ની ભરત પર જ દેખાય! (બ-બ).
  પ્રશ્ન 10: સૌરાષ્ટ્રનું સૌથી પ્રાચીન ભરતકામ કયું છે, જેમાં કૃષ્ણલીલા, ઢોલામારૂં અને રામાયણની ભાત ઉપસાવાય છે?
  (A) આહીર ભરત
  (B) કાઠી ભરત
  (C) કણબી ભરત
  (D) આભલા ભરત
  જવાબ: (B) કાઠી ભરત
• સમજૂતી: કાઠી ભરત એ સૌરાષ્ટ્રનું સૌથી પ્રાચીન ભરતકામ છે, જેમાં મહિલાઓ દ્વારા કૃષ્ણલીલા, ઢોલામારૂં, રામાયણ જેવી ભાત ભરત દ્વારા ઉપસાવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘કાઠી’યાવાડના કાઠી લોકો કાઠી ભરતમાં કૃષ્ણલીલા ભરે છે!
  પ્રશ્ન 11: કચ્છમાં આવેલું ‘ધનેતી’ ગામ કયા ભરતકામ માટે વિશેષ જાણીતું છે?
  (A) આહીર ભરત
  (B) મહાજન ભરત
  (C) જત ભરત
  (D) સુફ ભરત
  જવાબ: (A) આહીર ભરત
• સમજૂતી: કચ્છમાં આવેલું ધનેતી આહીર ભરત માટે જાણીતું છે.
• 💡 ટ્રીક: આહીર લોકો ગાયો ચરાવે છે, એટલે એમની પાસે ગાયોનું મોટું ‘ધન’ (ધનેતી) હોય છે!
  પ્રશ્ન 12: સૌરાષ્ટ્રના ‘આભલા ભરત’માં વપરાતા ખાંપુ (નાના ગોળ કાચના ટુકડા) પહેલાનાં સમયમાં ક્યાં બનતા હતા?
  (A) ભૂજ અને અંજાર
  (B) જામનગર અને ઉપલેટા
  (C) લીમડી અને કપડવંજ
  (D) રાજકોટ અને જેતપુર
  જવાબ: (C) લીમડી અને કપડવંજ
• સમજૂતી: આભલા ભરતમાં ખાંપુ (નાના ગોળ કાચના ટુકડા-આભલાં) નો ઉપયોગ થાય છે જે પહેલાનાં સમયમાં લીમડી અને કપડવંજમાં બનતું હતું.
• 💡 ટ્રીક: કાચ કાપવા માટે તડકો ન લાગે એટલે ‘લીમડા’ ના ઝાડ નીચે બેસીને કાચ કાપીને કપડાં (કપડવંજ) બનાવવા પડે!
  પ્રશ્ન 13: ત્રિકોણ પર આધારિત બનાસકાંઠાના ભરતકામને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) ખારેક
  (B) પાકો
  (C) સુફ
  (D) જત
  જવાબ: (C) સુફ
• સમજૂતી: ત્રિકોણ પર આધારિત ભરતકામને સુફ કહે છે, જે એરી અને સૂફ એ બનાસકાંઠાનું ભરતકામ છે.
• 💡 ટ્રીક: ત્રિકોણ દોરવા માટે ‘સાફ’ (સુફ) અને સીધી લાઈન દોરવી પડે!
  પ્રશ્ન 14: નવસારી અને ભરૂચની પારસી સ્ત્રીઓની વિશિષ્ટ કળા ‘કુસ્તી ભરત’માં જનોઈની બનાવટને શું કહે છે, જે ૭૨ તારની સુતરાઉ દોરામાંથી બને છે?
  (A) સુદ્રહ
  (B) જંતર
  (C) કટારિયો
  (D) ખાંપુ
  જવાબ: (B) જંતર
• સમજૂતી: કુસ્તી ભરતમાં જનોઇની આ બનાવટને જંતર કહે છે, જે ૭૨ તારની સુતરાઉ દોરામાંથી બનાવવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: ૭૨ તાર ભેગા થાય એટલે કોઈ જાદુ-મંતર નહિ, પણ ‘જંતર’ બની જાય!
  પ્રશ્ન 15: વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ના ગુજરાત બજેટની પોથી પર વારલી ચિત્રકળાને કયા ભરતથી ગૂંથવામાં આવી હતી?
  (A) આરી ભરત
  (B) મોતી ભરત
  (C) ખાટલી ભરત
  (D) આભલા ભરત
  જવાબ: (C) ખાટલી ભરત
• સમજૂતી: વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ના ગુજરાત બજેટની પોથી પર વારલી ચિત્રકળાને ખાટલી ભરતથી ગૂંથવામાં આવ્યું હતું.
• 💡 ટ્રીક: બજેટ આખો દિવસ વાંચતા વાંચતા થાક લાગે તો આરામ કરવા ‘ખાટલા’ (ખાટલી ભરત) પર જ સૂઈ જવાનું!
  પ્રશ્ન 16: બાંધણી કળામાં કાપડ પર કરવામાં આવતા જરીકામને શું કહેવામાં આવે છે?
  (A) બંધેજ
  (B) જરદોશી
  (C) અજરખ
  (D) સુફ
  જવાબ: (A) બંધેજ
• સમજૂતી: બાંધણીમાં કરવામાં આવતા જરીકામને બંધેજ કહેવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: બાંધણી પર જરીને બરાબર મજબૂતીથી ‘બાંધી’ (બંધેજ) દીધી!
  પ્રશ્ન 17: કાપડને વનસ્પતિ અને ખનીજના રંગોથી રંગવાની કળા ‘અજરખ’ ગુજરાતના કયા જિલ્લાની પરંપરા છે?
  (A) ભાવનગર
  (B) જામનગર
  (C) કચ્છ
  (D) પાટણ
  જવાબ: (C) કચ્છ
• સમજૂતી: અજરખ કળા એ કચ્છ જિલ્લાના અજરખપુર ગામની વર્ષો જૂની પરંપરા છે, જેમાં કાપડને વનસ્પતિ અને ખનીજના રંગોથી રંગવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘આજે જ રાખો’ (અજરખ), નહીંતર કચ્છના ગરમ રણમાં બધો રંગ સુકાઈ જશે!
  પ્રશ્ન 18: કયા પ્રિન્ટિંગમાં લાલ અને કાળા રંગોનો વિશેષ ઉપયોગ થાય છે અને તેના ઉત્પાદન માટે રાજસ્થાનનું બગરૂ પ્રખ્યાત છે?
  (A) અજરખ
  (B) બેલા પ્રિન્ટિંગ
  (C) બ્લોક પ્રિન્ટિંગ
  (D) કટાવકામ
  જવાબ: (B) બેલા પ્રિન્ટિંગ
• સમજૂતી: બેલા પ્રિન્ટિંગમાં કુદરતી વનસ્પતિના રંગોનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં લાલ અને કાળા રંગોનો વિશેષ ઉપયોગ થાય છે અને આ માટે રાજસ્થાનનું બગરૂ ખૂબ પ્રખ્યાત છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘બેલા’ (છોકરીનું નામ) માત્ર બે રંગ (લાલ અને કાળા) નો જ ડ્રેસ પહેરે છે!
  પ્રશ્ન 19: લાકડાના બ્લોક્સને હાથથી બારિક કોતરીને કાપડ પર ડિઝાઇન બનાવવાની ‘બ્લોક પ્રિન્ટિંગ’ માટે ગાંધીનગર નજીકનું કયું સ્થળ જાણીતું છે જેને જીઆઇ ટેગ મળ્યો છે?
  (A) અડાલજ
  (B) પેથાપુર
  (C) શેરથા
  (D) રૂપાલ
  જવાબ: (B) પેથાપુર
• સમજૂતી: બ્લોક પ્રિન્ટિંગમાં કાપડ પર ડિઝાઇન બનાવવા માટે લાકડાના બ્લોકસને હાથથી બારિક કોતરવામાં આવે છે, અને ગાંધીનગર નજીક આવેલા પેથાપુરમાં થતી પ્રિન્ટિંગને હસ્તકળા માટે જીઆઇ ટેગ પ્રાપ્ત થયો છે.
• 💡 ટ્રીક: લાકડા પર ‘પેથા’ (પેથાપુર) જેવો જોરદાર બ્લોક મારીને છાપ પાડી દીધી!
  પ્રશ્ન 20: બાંધણીની સાડીઓમાં રંગકામ કરવા માટે ભાદર નદીના પાણીનો ઉપયોગ ક્યાં કરવામાં આવે છે?
  (A) જામનગર
  (B) જેતપુર
  (C) ગોંડલ
  (D) રાજકોટ
  જવાબ: (B) જેતપુર
• સમજૂતી: જેતપુરમાં બાંધણીની સાડીઓમાં રંગકામ કરવા માટે ભાદર નદીના પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘જેતપુર’ના લોકો નદીના પાણીથી કલર કરીને રંગોનો જંગ જીતી (જેત) ગયા!
  પ્રશ્ન 21: કૌટિલ્યના અર્થશાસ્ત્રમાં ‘સંધાત્ય’ (ટુકડા જોડી, સાંધીને ભેગું કરેલું વસ્ત્ર) તરીકે કયા કામનો ઉલ્લેખ છે?
  (A) કટાવકામ
  (B) જરીકામ
  (C) ખાટલી ભરત
  (D) રંગાટીકામ
  જવાબ: (A) કટાવકામ
• સમજૂતી: કૌટીલ્યના અર્થશાસ્ત્રમાં કટાવ કામનો ઉલ્લેખ સંધાત્ય-ટુકડા જોડી, સાંધીને ભેગું કરેલું વસ્ત્ર તરીકે થયેલો છે.
• 💡 ટ્રીક: કાપડના ટુકડાને ‘કાપી-કાપીને’ (કટાવકામ) સાંધી દીધા એટલે બની ગયું કટાવકામ!
  પ્રશ્ન 22: પાટણના પ્રખ્યાત પટોળા કઈ શૈલીમાં બનાવવામાં આવે છે?
  (A) સુજની
  (B) બેવડ ઇક્ત
  (C) એકલ ઇક્ત
  (D) કિનખાબ
  જવાબ: (B) બેવડ ઇક્ત
• સમજૂતી: પટોળા બેવડ ઇક્ત શૈલીમાં બનાવવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: પટોળું એટલું મોંઘું છે કે સાંભળીને જ માણસ ‘બેવડ’ વળી જાય! (બેવડ ઇક્ત).
  પ્રશ્ન 23: પાટણના પટોળામાં બનતી ભાત કયા નામે ઓળખાય છે?
  (A) તીતડા ભાત
  (B) નારીકુંજ
  (C) પાંખો ભાત
  (D) સોદાગરી ભાત
  જવાબ: (B) નારીકુંજ
• સમજૂતી: પટોળામાં બનતી ભાત નારીકુંજ તરીકે ઓળખાય છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘નારી’ ને પટોળું પહેરવું બહુ જ ગમે, એટલે ભાત પણ ‘નારીકુંજ’ જ હોય!
  પ્રશ્ન 24: ભરૂચની કઈ કળામાં એક પણ ટાંકો લીધા વિના રેશમ કે સાદા દોરાથી તાણાવણાના તાંતણે રૂની રજાઈ તૈયાર થઈ જાય છે?
  (A) સુજની ભરત
  (B) આશાવલી
  (C) ટાંગલિયા
  (D) મશરૂ
  જવાબ: (A) સુજની ભરત
• સમજૂતી: સુજની એ ભરુચની રેશમ કે સાદા દોરાથી તાણાવણાના તાંતણે બંધાયેલી બેનમૂન કામગીરી છે, જેમાં એક પણ ટાંકો લીધા વીના રૂની રજાઇ તૈયાર થઇ જાય છે.
• 💡 ટ્રીક: એક પણ ટાંકો ન લીધો છતાં રજાઈ ‘સૂજી’ (સુજની) ગઈ અને જાડી થઈ ગઈ!
  પ્રશ્ન 25: અમદાવાદના રુદ્રોળ વણિકો દ્વારા કઈ સાડીનું કળાકામ કરવામાં આવે છે જેના પર સોનાના પોલીશવાળા ધાતુના તારની મીનાકારી હોય છે?
  (A) ગજી સાડી
  (B) કચ્છી સાડી
  (C) આશાવલી સાડી
  (D) કિનખાબ સાડી
  જવાબ: (C) આશાવલી સાડી
• સમજૂતી: આશાવલી સાડીનું કળા કામ અમદાવાદના રુદ્રોળ વણિકો દ્વારા કરવામાં આવે છે, આ સાડી પર સોનાના પોલીશવાળા ધાતુના તારની મીનાકારી કરવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: અમદાવાદના વણિકોને ધંધામાં બહુ ‘આશા’ (આશાવલી) હોય કે સાડી ફટાફટ વેંચાઈ જાય!
  પ્રશ્ન 26: સાડીઓને રેશમમાંથી બનાવ્યા બાદ તેના પર સોના અને ચાંદીના તાર (જરી) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તેને શું કહેવાય છે?
  (A) કિનખાબ
  (B) ગજી
  (C) ટાંગલિયા
  (D) સુજની
  જવાબ: (A) કિનખાબ
• સમજૂતી: ગુજરાતમાં સાડીઓ રેશમમાંથી બનાવવામાં આવે છે, તેના પર વિશેષ જરી (સોના અને ચાંદીના તાર)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેને કિનખાબ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: સોના-ચાંદીના તાર જોઈને રાણીઓનો ‘ખ્વાબ’ (કિનખાબ) પૂરો થયો!
  પ્રશ્ન 27: સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ડાંગસિયા સમુદાય દ્વારા કરાતા ૭૦૦ વર્ષ જૂના ‘ટાંગલિયા વણાટ’ ને અન્ય કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) મીનાકારી
  (B) દાનાવણાટ
  (C) જરદોશી
  (D) બંધેજ
  જવાબ: (B) દાનાવણાટ
• સમજૂતી: ૭૦૦ વર્ષ જૂની આ વણાટકલા ટાંગલિયા વણાટને દાનાવણાટ પણ કહેવામાં આવે છે, જેનું કામ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ડાંગસિયા સમુદાય દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• 💡 ટ્રીક: ટાંગલિયામાં ટપકાની ભાત હોય છે, જે ‘દાણા’ (દાનાવણાટ) જેવા લાગે છે!
  પ્રશ્ન 28: કચ્છમાં પીંજારા અને મન્સૂરી સમુદાયના લોકો કઈ વણાટકળા સાથે સંકળાયેલા છે, જે કાશ્મીરમાં ઉદ્ભવેલી ‘નામદા કળા’ તરીકે પણ જાણીતી છે?
  (A) મશરૂ
  (B) ખરાડવણાટ કળા
  (C) કિનખાબ
  (D) સુફ
  જવાબ: (B) ખરાડવણાટ કળા
• સમજૂતી: ખરાડવણાટ કળા કચ્છમાં પીંજારા અને મન્સૂરી સમુદાયના લોકો દ્વારા થાય છે, જે નામદા કળા તરીકે પણ જાણીતી છે અને આ કળાનો ઉદ્દભવ કાશ્મીરમાં થયો હતો.
• 💡 ટ્રીક: ઘેટાના ઊનનું કાપડ એટલું જાડું હોય છે કે પહેરવામાં ‘ખરડ-ખરડ’ (ખરાડ) અવાજ આવે!
  પ્રશ્ન 29: ‘મશરૂ’ ના વણાટમાં કાપડની બહારની બાજુએ રેશમી કાપડ હોય છે, તો અંદરની બાજુએ કયા કાપડનો ઉપયોગ થાય છે?
  (A) ગરમ ઊન
  (B) સુતરાઉ કાપડ
  (C) મલમલ
  (D) જરીનું કાપડ
  જવાબ: (B) સુતરાઉ કાપડ
• સમજૂતી: મશરૂના વણાટમાં કાપડની બહારની બાજુએ રેશમી અને અંદરની બાજુએ સુતરાઉ કાપડનો ઉપયોગ થાય છે.
• 💡 ટ્રીક: ‘મશરૂ’ (આની મંજૂરી છે) – મુસ્લિમ પ્રજાને શુદ્ધ રેશમ પહેરવાની મનાઈ હતી એટલે બહારથી સુંદર રેશમ, પણ અંદરથી સુતરાઉ કાપડ પહેરી લીધું!
  પ્રશ્ન 30: કચ્છ જિલ્લાના કયા ગામમાં તૈયાર થતી પરંપરાગત હસ્તકળાની શાલને ૨૦૧૨માં જીઆઈ ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો?
  (A) ધનેતી
  (B) અજરખપુર
  (C) ભુજોડી
  (D) લખપત
  જવાબ: (C) ભુજોડી
• સમજૂતી: કચ્છ જિલ્લાના ભુજોડી ગામમાં તૈયાર થતી કચ્છી શાલ આ વિસ્તારની પરંપરાગત હસ્તકળા છે, જેને ૨૦૧૨માં જીઆઇ ટેગ આપવામાં આવ્યો હતો.
• 💡 ટ્રીક: શિયાળામાં બહુ ઠંડી લાગે તો ‘ભુજોડી’ (ભૂજની) શાલ ઓઢી લેવાની!