👑 તાજનું શાસન (1858 – 1947)

સંપૂર્ણ ઈતિહાસ – વિગતવાર

🛑 પેજ 1: ભારત શાસન અધિનિયમ – 1858

• 🔹 શાસન બદલાયું: કંપની શાસનનો અંત ➝ તાજ (Crown) નું શાસન શરૂ.
• 🔹 દ્વૈધશાસન નાબૂદ: ‘કોર્ટ ઓફ ડાયરેક્ટર્સ’ અને ‘બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલ’ રદ થયા.
• 🔹 નવું પદ: “સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ” (ભારત સચિવ).
  • સત્તા: ભારતીય વહીવટ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ.
  • મદદ માટે: 15 સભ્યોની ‘ભારતીય પરિષદ’ (Indian Council).
• 🔹 વાઇસરૉય: ગવર્નર જનરલનું નામ બદલાયું.👉 પ્રથમ વાઇસરૉય: લૉર્ડ કેનિંગ
• 🔹 મેગ્નાકાર્ટા: 1 નવેમ્બર 1858 ના જાહેરાતનામાને શિક્ષિતોએ ‘મેગ્નાકાર્ટા’ કહ્યું.

📜 પેજ 2: 1861 અને 1892 ના અધિનિયમો

🏛️ ભારતીય પરિષદ અધિનિયમ – 1861

• પોર્ટફોલિયો: લૉર્ડ કેનિંગની ‘ખાતાકીય પદ્ધતિ’ ને માન્યતા.
• વટહુકમ: વાઇસરૉયને વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા.
• વિકેન્દ્રીકરણ: મદ્રાસ અને મુંબઈને ફરીથી કાયદો બનાવવાની સત્તા.
• ભારતીયોનો સમાવેશ: ‘બિન-સરકારી’ સભ્યો તરીકે.(ઉદા: બનારસના રાજા, પટિયાલાના મહારાજા, સર દિનકરરાવ).

🚩 કોંગ્રેસની સ્થાપના (1885):

સ્થાપક: એ.ઓ. હ્યુમ | પ્રથમ અધ્યક્ષ: વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી.

🏛️ ભારતીય પરિષદ અધિનિયમ – 1892

• ચૂંટણી: પરોક્ષ ચૂંટણી વ્યવસ્થાની શરૂઆત.
• સત્તા: બજેટ પર ચર્ચા કરવાની અને પ્રશ્નો પૂછવાની સત્તા (પૂરક પ્રશ્નો નહીં).

⚖️ પેજ 3-4: મોર્લે-મિન્ટો & મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફર્ડ

1. મોર્લે-મિન્ટો સુધારા (1909)

• નામ: મોર્લે (સચિવ) + મિન્ટો (વાઇસરૉય).
• કોમી ચૂંટણી: મુસ્લિમો માટે અલગ મતદાર મંડળ (જનક: મિન્ટો).
• સત્તા વધી: પૂરક પ્રશ્નો પૂછવા, બજેટ પર મતદાન.
• પ્રથમ ભારતીય (કારોબારી): સત્યેન્દ્ર પ્રસાદ સિન્હા.

2. મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફર્ડ સુધારા (1919)

• પ્રાંતોમાં દ્વૈધશાસન: આરક્ષિત (Reserved) અને હસ્તાંતરિત (Transferred).
• ચૂંટણી: પ્રત્યક્ષ ચૂંટણી (Direct Election) શરૂ.
• મતાધિકાર: મહિલાઓને મત આપવાનો અધિકાર. 👩‍💼
• કેન્દ્રમાં દ્વિગૃહી શાસન:
  • રાજ્ય પરિષદ (ઉપલું): 60 સભ્યો.
  • વિધાન સભા (નીચલું): 145 સભ્યો.
• લોકસેવા આયોગ (1926): લી કમિશનની ભલામણથી.
• હાઈ કમિશનર: લંડનમાં નવું પદ.

🔥 પેજ 4-5: સાયમન કમિશન & નેહરુ રિપોર્ટ

• સાયમન કમિશન (1927): 7 સભ્યો (બધા અંગ્રેજો ➝ બહિષ્કાર).રિપોર્ટ (1930): પ્રાંતોમાં દ્વૈધશાસન રદ કરવું.
• નેહરુ રિપોર્ટ (1928): અધ્યક્ષ: મોતીલાલ નેહરુ.માંગ: ડોમિનિયન સ્ટેટસ.
• કોમ્યુનલ એવોર્ડ (1932): રામસે મેકડોનાલ્ડ દ્વારા.પૂના કરાર: ગાંધીજી અને આંબેડકર વચ્ચે.

🇮🇳 પેજ 5-7: ભારત શાસન અધિનિયમ – 1935

વિશેષતા: 321 કલમો, 10 અનુસૂચિ (સૌથી લાંબો દસ્તાવેજ).

🔹 મુખ્ય જોગવાઈઓ:

• 🏦 RBI સ્થાપના: 1935
• ⚖️ ફેડરલ કોર્ટ: 1937
• 🗺️ બર્મા: અલગ થયું
• 🤝 અખિલ ભારતીય સંઘ: જોગવાઈ

🔹 પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા (Provincial Autonomy):

• પ્રાંતોમાંથી દ્વૈધશાસન નાબૂદ.
• 3 યાદીઓ: કેન્દ્ર (59), રાજ્ય (54), સંયુક્ત (36).
• 1937 ચૂંટણી: કોંગ્રેસની સરકાર (મદ્રાસ, બોમ્બે, યુ.પી., બિહાર, ઓડિશા).

🎉 પેજ 8-9: આઝાદી અને કેબિનેટ

• 📅 માઉન્ટબેટન યોજના (3 જૂન 1947): ભારત-પાકિસ્તાન ભાગલા.
• 📜 સ્વતંત્રતા અધિનિયમ: 15 ઓગસ્ટથી બે ડોમિનિયન.રજવાડા પરની બ્રિટિશ સર્વોપરિતા સમાપ્ત.

🇮🇳 પ્રથમ કેબિનેટ (1947):

નેહરુ	વડાપ્રધાન, વિદેશ
સરદાર પટેલ	ગૃહ, માહિતી-પ્રસારણ
આંબેડકર	કાયદો
જોહ્ન મથાઈ	રેલવે
બલદેવ સિંહ	સંરક્ષણ
ષણમુખમ શેટ્ટી	નાણાં
અમૃતકૌર	સ્વાસ્થ્ય

🚀 પેજ 10-11: One-Liner Quick Revision

• ✅ પ્રથમ ગવર્નર જનરલ (બંગાળ): વોરન હેસ્ટિંગ્ઝ
• ✅ સુપ્રીમ કોર્ટ: 1774, કલકત્તા (સર એલિઝા ઈમ્પે)
• ✅ વેપાર એકાધિકાર અંત: 1813
• ✅ અંગ્રેજી શિક્ષણ: મેકોલે (1835)
• ✅ દાસપ્રથા નાબૂદી: 1833 (એલનબરો)
• ✅ ભારતના G.G.: વિલિયમ બેન્ટિક (1833)
• ✅ લઘુ સંસદ: 1853 ચાર્ટર
• ✅ તાજનું શાસન: 1858 થી
• ✅ કોંગ્રેસ પિતા: એ.ઓ. હ્યુમ
• ✅ ઓગસ્ટ પ્રસ્તાવ: 1940 (લિનલિથગો)
• ✅ ક્રિપ્સ મિશન: 1942
• ✅ કેબિનેટ મિશન: 1946
• ✅ પ્રત્યક્ષ કાર્યવાહી દિન: 16 ઓગસ્ટ 1946
• ✅ પાકિસ્તાન સ્વતંત્ર: 14 ઓગસ્ટ 1947