ચોક્કસ, તમારા દ્વારા આપવામાં આવેલી ‘જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મ’ પીડીએફના પેજ ૧ થી ૫ ના કન્ટેન્ટ પર આધારિત ૩૨ વિધાન આધારિત પ્રશ્નો નીચે મુજબના ફોર્મેટમાં છે:
ગુજરાત PSI / Cons
પ્ર. નં. ૧:
ઈ.સ. પૂર્વે ૬ઠ્ઠી સદીના ધાર્મિક આંદોલનોના કારણો બાબતે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. ઉત્તર વૈદિક કાળમાં યજ્ઞો અત્યંત ખર્ચાળ અને પશુબલિ પ્રધાન બન્યા હતા.
૨. લોખંડના ઉપયોગને કારણે કૃષિ અર્થતંત્રમાં પશુધનનું મહત્વ વધ્યું હતું.
૩. વૈશ્ય વર્ગ પોતાની આર્થિક શક્તિ મુજબ સામાજિક દરજ્જો ઈચ્છતો હતો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: વૈદિક કર્મકાંડોની જટિલતા, કૃષિમાં પશુધનનું મહત્વ અને વૈશ્યોની આર્થિક પ્રગતિ આ ધાર્મિક ક્રાંતિના મુખ્ય કારણો હતા.
પ્ર. નં. ૨:
ધાર્મિક સંપ્રદાયોના ઉદભવ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. આ સમયગાળામાં કુલ ૬૨ જેટલા નવા ધાર્મિક સંપ્રદાયો અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા.
૨. બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મ આ તમામ સંપ્રદાયોમાં સૌથી લોકપ્રિય સાબિત થયા હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: બૌદ્ધ ગ્રંથો મુજબ તે સમયે ૬૨ સંપ્રદાયો હતા, જેમાં જૈન અને બૌદ્ધ સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી રહ્યા.
પ્ર. નં. ૩:
શ્રમણ પરંપરા વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. શ્રમણ પરંપરામાં વ્યક્તિના ચારિત્ર્ય અને તપસ્યાને સર્વોચ્ચ મહત્વ અપાતું હતું.
૨. આ પરંપરામાં ત્યાગી અને વિતરાગી મનુષ્યોની પૂજાનો ખ્યાલ વિકસ્યો હતો.
૩. તે જન્મ આધારિત વર્ણ વ્યવસ્થાનો કટ્ટર વિરોધ કરતી હતી.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: શ્રમણ પરંપરાએ બાહ્ય આડંબરોને બદલે આંતરિક શુદ્ધિ અને સમાનતા પર ભાર મૂક્યો હતો.
પ્ર. નં. ૪:
જૈન ધર્મના તીર્થંકરોની ઐતિહાસિકતા બાબતે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. જૈન ધર્મમાં કુલ ૨૪ તીર્થંકરો થયા છે, જે તમામ ક્ષત્રિય કુળના હતા.
૨. પ્રથમ ૨૨ તીર્થંકરોની ઐતિહાસિકતા શંકાસ્પદ માનવામાં આવે છે.
૩. પાર્શ્વનાથ અને મહાવીર સ્વામીની ઐતિહાસિકતા બૌદ્ધ ગ્રંથો દ્વારા પણ પુષ્ટિ પામે છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: જૈન ધર્મના છેલ્લા બે તીર્થંકરોને જ ઇતિહાસકારો દ્વારા પૂર્ણ ઐતિહાસિક પુરુષો માનવામાં આવે છે.
પ્ર. નં. ૫:
ભગવાન ઋષભદેવ (આદિનાથ) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેઓ જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થંકર હતા અને તેમનું પ્રતીક ‘આખલો’ (વૃષભ) છે.
૨. તેમનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદ અને શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણમાં જોવા મળે છે.
૩. ભાગવત પુરાણમાં તેમને વિષ્ણુના અવતાર માનવામાં આવ્યા છે.
૪. તેઓ અયોધ્યાના રાજા નાભિરાય અને મરુદેવીના પુત્ર હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧, ૨ અને ૩
B) માત્ર ૨, ૩ અને ૪
C) ૧, ૨, ૩ અને ૪
D) માત્ર ૧ અને ૪
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨, ૩ અને ૪
સમજૂતી: ઋષભદેવ જૈન ધર્મના સ્થાપક હતા અને તેમનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન હિંદુ ધર્મગ્રંથોમાં પણ સન્માનપૂર્વક છે.
પ્ર. નં. ૬:
નેમિનાથ (અરિષ્ટનેમિ) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેઓ જૈન ધર્મના ૨૨મા તીર્થંકર હતા અને તેમનું પ્રતીક ‘શંખ’ છે.
૨. તેઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના પિતરાઈ ભાઈ માનવામાં આવે છે.
૩. તેમનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદમાં પણ જોવા મળે છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: નેમિનાથ અને શ્રીકૃષ્ણ સમકાલીન હોવાની માન્યતા જૈન ધર્મમાં દ્રઢ છે.
પ્ર. નં. ૭:
પાર્શ્વનાથજીના જીવન વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેઓ ૨૩મા તીર્થંકર હતા અને બનારસના રાજા અશ્વસેનના પુત્ર હતા.
૨. તેમનું પ્રતીક ‘સાપ’ (સર્પ) છે.
૩. તેમણે ૩૦ વર્ષની વયે ગૃહત્યાગ કરી સંન્યાસ ધારણ કર્યો હતો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: પાર્શ્વનાથજી મહાવીર સ્વામીના આશરે ૨૫૦ વર્ષ પહેલા થઈ ગયેલા મહાન ઐતિહાસિક તીર્થંકર હતા.
પ્ર. નં. ૮:
પાર્શ્વનાથજીના ‘ચાતુર્માસ’ (ચાર વ્રતો) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. પાર્શ્વનાથજીએ સત્ય, અહિંસા, અસ્તેય અને અપરિગ્રહ એમ ચાર વ્રતો આપ્યા હતા.
૨. મહાવીર સ્વામીએ આ વ્રતોમાં પાંચમું વ્રત ‘બ્રહ્મચર્ય’ ઉમેર્યું હતું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામીએ ચાર વ્રતોમાં સંયમના મહત્વરૂપે બ્રહ્મચર્યને જોડીને પંચ મહાવ્રતની સ્થાપના કરી.
પ્ર. નં. ૯:
મહાવીર સ્વામીના જન્મ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમનો જન્મ ઈ.સ. પૂર્વે ૫૪૦ માં વૈશાલી પાસેના કુંડગ્રામમાં થયો હતો.
૨. તેમના પિતા સિદ્ધાર્થ જ્ઞાતૃક ક્ષત્રિય કુળના વડા હતા.
૩. તેમની માતા ત્રિશલાદેવી લિચ્છવી શાસક ચેટકની બહેન હતી.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામીનો જન્મ શક્તિશાળી જ્ઞાતૃક કુળ અને પ્રતિષ્ઠિત લિચ્છવી વંશમાં થયો હતો.
પ્ર. નં. ૧૦:
મહાવીર સ્વામીના પારિવારિક જીવન વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમની પત્નીનું નામ યશોદા અને પુત્રીનું નામ પ્રિયદર્શના હતું.
૨. તેમના જમાઈનું નામ જમાલી હતું, જે તેમના પ્રથમ શિષ્ય પણ બન્યા હતા.
૩. તેમના બાળપણનું નામ વર્ધમાન હતું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: જમાલી મહાવીર સ્વામીના કુટુંબના સભ્ય હોવાની સાથે જૈન સંઘના પ્રથમ દીક્ષિત શિષ્ય પણ હતા.
પ્ર. નં. ૧૧:
મહાવીર સ્વામીના ગૃહત્યાગ અને તપસ્યા વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમણે ૩૦ વર્ષની વયે મોટા ભાઈ નંદીવર્ધનની મંજૂરીથી ગૃહત્યાગ કર્યો હતો.
૨. તેમણે સતત ૧૨ વર્ષ સુધી અત્યંત કઠોર તપસ્યા કરી હતી.
૩. શરૂઆતના ૧૩ મહિના પછી તેમણે વસ્ત્રોનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કર્યો હતો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામીએ સત્યની શોધમાં લાંબો સમય કઠોર પરિશ્રમ અને આત્મનિગ્રહ કર્યો હતો.
પ્ર. નં. ૧૨:
મહાવીર સ્વામીના જ્ઞાન પ્રાપ્તિ (કૈવલ્ય) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમને ૪૨ વર્ષની ઉંમરે કૈવલ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું હતું.
૨. જ્ઞાન પ્રાપ્તિ જુંભિક ગ્રામ પાસે ઋજુપાલિકા નદીના કિનારે થઈ હતી.
૩. તેઓ સાલના વૃક્ષ નીચે ધ્યાનસ્થ હતા ત્યારે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: ૧૨ વર્ષની તપસ્યા પછી જુંભિક ગ્રામના તટે તેમને કેવળ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું હતું.
પ્ર. નં. ૧૩:
જ્ઞાન પ્રાપ્તિ બાદ મહાવીર સ્વામી કયા નામોથી ઓળખાયા? નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. કેવલિન: સર્વોચ્ચ જ્ઞાન ધરાવનાર.
૨. જિન: ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવનાર.
૩. અર્હત: પૂજવા યોગ્ય અને નિર્ગ્રંથ: તમામ બંધનોમાંથી મુક્ત.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: આ તમામ સંજ્ઞાઓ મહાવીર સ્વામીના આંતરિક વિજય અને જ્ઞાનની સ્થિતિને દર્શાવે છે.
પ્ર. નં. ૧૪:
મહાવીર સ્વામીના ઉપદેશો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમણે તેમનો પ્રથમ ઉપદેશ રાજગૃહના વિપુલાચલ પર્વત પર આપ્યો હતો.
૨. તેમના ઉપદેશોની ભાષા પ્રાકૃત (અર્ધમાગધી) હતી.
૩. તેમણે જ્ઞાતિ અને જાતિના ભેદભાવ વગર તમામ માટે ધર્મના દ્વાર ખોલ્યા હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
/B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામીએ લોકભાષામાં ઉપદેશ આપી ધર્મને સામાન્ય માનવી સુધી પહોંચાડ્યો હતો.
પ્ર. નં. ૧૫:
જૈન ધર્મ અને ઈશ્વરના અસ્તિત્વ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. જૈન ધર્મ ઈશ્વરને સૃષ્ટિના સર્જનહાર તરીકે સ્વીકારે છે.
૨. જૈન ધર્મ અનુસાર સંસારનું ચક્ર શાશ્વત છે અને તે કર્મના નિયમથી ચાલે છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: B) માત્ર ૨
સમજૂતી: જૈન ધર્મ નિરીશ્વરવાદી છે, તે ઈશ્વરને કર્તાહર્તા માનતો નથી પણ આત્માના શુદ્ધ સ્વરૂપને જ પરમાત્મા માને છે.
પ્ર. નં. ૧૬:
જૈન ધર્મના ‘ત્રિરત્ન’ બાબતે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. સમ્યક દર્શન: તીર્થંકરો અને તેમના ઉપદેશોમાં અતૂટ શ્રદ્ધા.
૨. સમ્યક જ્ઞાન: સત્ય અને અસત્ય વચ્ચેનો ભેદ પારખવાનું જ્ઞાન.
૩. સમ્યક ચારિત્ર્ય: પંચ મહાવ્રતોનું ચુસ્તપણે પાલન.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મોક્ષ મેળવવા માટે આ ત્રણેય રત્નોનું સંતુલિત પાલન જૈન ધર્મમાં અનિવાર્ય ગણાય છે.
પ્ર. નં. ૧૭:
જૈન ધર્મના પંચ મહાવ્રતો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. અહિંસા: મન, વચન અને કર્મથી કોઈ જીવની હિંસા ન કરવી.
૨. અસ્તેય: ચોરી ન કરવી અને અપરિગ્રહ: જરૂરિયાત કરતા વધુ સંપત્તિનો સંગ્રહ ન કરવો.
૩. બ્રહ્મચર્ય: ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખવો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: આ પંચ મહાવ્રત જૈન સાધુઓ માટે કઠોર શિસ્તના સ્તંભો છે.
પ્ર. નં. ૧૮:
જૈન ધર્મમાં ‘આત્મા’ વિશેના ખ્યાલ અંગે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. જૈન ધર્મ આત્માના અસ્તિત્વમાં અતૂટ વિશ્વાસ ધરાવે છે.
૨. આ ધર્મ મુજબ દરેક જીવ, વનસ્પતિ અને નિર્જીવ પદાર્થોમાં પણ ચેતના રહેલી છે.
૩. પુનર્જન્મ અને કર્મનો સિદ્ધાંત આ ધર્મનો મુખ્ય આધાર છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: જૈન દર્શન સર્વજીવવાદમાં માને છે અને પુનર્જન્મ માટે કર્મને જવાબદાર ગણે છે.
પ્ર. નં. ૧૯:
સ્યાદવાદ (અનેકાંતવાદ) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. કોઈ એક વસ્તુને અલગ-અલગ દૃષ્ટિકોણથી જોઈ શકાય છે, તેને સ્યાદવાદ કહે છે.
૨. તેને ‘સપ્તભંગીય જ્ઞાન’ અથવા ‘નયવાદ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
૩. આ સિદ્ધાંત જૈન દર્શનના જ્ઞાનમીમાંસાનો મુખ્ય આધાર છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: સ્યાદવાદ એ સાપેક્ષતાનો સિદ્ધાંત છે, જે સત્યના બહુપરિમાણીય હોવાને સ્વીકારે છે.
પ્ર. નં. ૨૦:
જૈન ધર્મના વિભાજન (સંપ્રદાયો) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. ભદ્રબાહુને અનુસરનારા સાધુઓ ‘દિગંબર’ કહેવાયા, જેઓ વસ્ત્ર ધારણ કરતા નથી.
૨. સ્થૂલભદ્રને અનુસરનારા સાધુઓ ‘શ્વેતાંબર’ કહેવાયા, જેઓ સફેદ વસ્ત્ર ધારણ કરે છે.
૩. દિગંબરો દક્ષિણ ભારતમાં ગયા હતા, જ્યારે શ્વેતાંબરો મગધમાં રહ્યા હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: દુષ્કાળના સમયે ભદ્રબાહુના નેતૃત્વમાં એક જૂથ દક્ષિણ ગયું જે દિગંબર તરીકે ઓળખાયું.
પ્ર. નં. ૨૧:
પ્રથમ જૈન સંગીતિ (પરિષદ) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તે ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૦ ની આસપાસ પાટલીપુત્રમાં યોજાઈ હતી.
૨. તેના અધ્યક્ષ સ્થૂલભદ્ર હતા.
૩. આ સભામાં ૧૨ અંગોનું સંકલન કરવામાં આવ્યું હતું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મૌર્ય કાળમાં યોજાયેલી આ સંગીતિમાં જૈન આગમોનું પ્રથમ વ્યવસ્થિત સંકલન થયું હતું.
પ્ર. નં. ૨૨:
દ્વિતીય જૈન સંગીતિ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તે ઈ.સ. ૫૧૨ માં ગુજરાતના વલ્લભીમાં યોજાઈ હતી.
૨. તેના અધ્યક્ષ દેવર્ધિગણી (ક્ષમાશ્રમણ) હતા.
૩. આ સભામાં જૈન આગમ ગ્રંથોને અંતિમ સ્વરૂપ આપી લિપિબદ્ધ કરાયા હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: વલ્લભી સંગીતિ જૈન સાહિત્યને લેખિત સ્વરૂપમાં સુરક્ષિત રાખવા માટે ઐતિહાસિક હતી.
પ્ર. નં. ૨૩:
જૈન સાહિત્ય વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. જૈન ધર્મના પ્રાચીન પવિત્ર ગ્રંથોને ‘આગમ’ કહેવામાં આવે છે.
૨. તેમાં ૧૨ અંગો, ૧૨ ઉપાંગો અને ૧૦ પ્રકીર્ણનો સમાવેશ થાય છે.
૩. ભદ્રબાહુએ ‘કલ્પસૂત્ર’ ની રચના સંસ્કૃત ભાષામાં કરી હતી.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: આગમ સાહિત્ય જૈન ધર્મનો મુખ્ય ધાર્મિક આધાર છે અને કલ્પસૂત્ર તીર્થંકરોના જીવનચરિત્ર માટે મહત્વનું છે.
પ્ર. નં. ૨૪:
જૈન ધર્મના પ્રસાર અને રાજ્યાશ્રય વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. મૌર્ય સમ્રાટ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યએ જૈન ધર્મ સ્વીકારી શ્રવણબેલગોડામાં દેહત્યાગ કર્યો હતો.
૨. કલિંગનો રાજા ખારવેલ અને રાષ્ટ્રકૂટ રાજા અમોઘવર્ષ જૈન ધર્મના આશ્રયદાતા હતા.
૩. ગુજરાતમાં સોલંકી રાજા કુમારપાળે જૈન ધર્મને મોટો આશ્રય આપ્યો હતો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: અનેક પ્રતાપી ભારતીય શાસકોના સમર્થનથી જૈન ધર્મ ભારતભરમાં ફેલાયો હતો.
પ્ર. નં. ૨૫:
જૈન સ્થાપત્ય કલા વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. આબુ પર્વત પર વિમલ શાહ અને વસ્તુપાળ-તેજપાળ દ્વારા દેલવાડાના દેરા બનાવાયા.
૨. શ્રવણબેલગોડામાં બાહુબલિની (ગોમતેશ્વર) પ્રતિમા ચામુંડરાજે બંધાવી હતી.
૩. મધ્ય પ્રદેશના ખજુરાહોમાં જૈન મંદિરોનું નિર્માણ ચંદેલ શાસકોએ કરાવ્યું હતું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: જૈન કલા અને સ્થાપત્ય ભારતીય સાંસ્કૃતિક વારસાના અમૂલ્ય રત્નો સમાન છે.
પ્ર. નં. ૨૬:
જૈન ધર્મમાં સ્ત્રીઓના સ્થાન વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. શ્વેતાંબર મતાનુસાર સ્ત્રીઓ મોક્ષ (નિર્વાણ) મેળવી શકે છે.
૨. દિગંબર મતાનુસાર સ્ત્રીઓ માટે મોક્ષ શક્ય નથી, તેમને પુરુષ તરીકે જન્મ લેવો પડે છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: મોક્ષની પાત્રતા વિશે જૈન ધર્મના બંને મુખ્ય સંપ્રદાયોમાં આ એક મોટો વૈચારિક તફાવત છે.
પ્ર. નં. ૨૭:
મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. તેમનું મૃત્યુ ઈ.સ. પૂર્વે ૪૬૮ માં ૭૨ વર્ષની વયે થયું હતું.
૨. નિર્વાણ સ્થળ બિહારનું પાવાપુરી (મલ્લ ગણરાજ્ય) હતું.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામીએ પાવાપુરીમાં નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરીને સંસારના બંધનોમાંથી મુક્તિ મેળવી હતી.
પ્ર. નં. ૨૮:
જૈન ધર્મની શબ્દાવલી ‘આસ્રવ’ અને ‘સંવર’ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. આસ્રવ: પુદગલ (કર્મ) નું આત્મા તરફ પ્રવાહિત થવું.
૨. સંવર: નવા કર્મોના આત્મા તરફના પ્રવાહને રોકવો.
૩. નિર્જરા: તપ દ્વારા આત્મા પર પહેલેથી રહેલા કર્મોનો નાશ કરવો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: મોક્ષ મેળવવા માટે કર્મના પ્રવાહને રોકવો અને જૂના કર્મોને બાળવા એ જૈન દર્શનની મુખ્ય પ્રક્રિયા છે.
પ્ર. નં. ૨૯:
મહાવીર સ્વામીના ગણધરો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. મહાવીર સ્વામીના મુખ્ય ૧૧ શિષ્યોને ‘ગણધર’ કહેવામાં આવતા હતા.
૨. મહાવીરના મૃત્યુ બાદ માત્ર ‘સુધર્મા’ નામનો ગણધર જીવિત રહ્યો હતો.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: મહાવીર સ્વામી પછી જૈન સંઘનું સફળ સંચાલન સુધર્મા સ્વામીએ કર્યું હતું.
પ્ર. નં. ૩૦:
જૈન ધર્મમાં જ્ઞાનના પ્રકારો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. મતિ જ્ઞાન: ઇન્દ્રિયો અને મન દ્વારા થતું જ્ઞાન.
૨. શ્રુતિ જ્ઞાન: સાંભળીને કે વાંચીને થતું જ્ઞાન.
૩. અવધિ જ્ઞાન: દિવ્ય જ્ઞાન અને કૈવલ્ય જ્ઞાન: સર્વોચ્ચ અને પૂર્ણ જ્ઞાન.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧ અને ૨
B) માત્ર ૨ અને ૩
C) ૧, ૨ અને ૩
D) માત્ર ૧ અને ૩
સાચો જવાબ: C) ૧, ૨ અને ૩
સમજૂતી: જૈન દર્શન જ્ઞાનના પાંચ સ્તર માને છે, જેમાં કૈવલ્ય જ્ઞાન એ જ્ઞાનની ચરમસીમા છે.
પ્ર. નં. ૩૧:
જૈન ધર્મના અણુવ્રત અને મહાવ્રત વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. સાધુઓ માટે જે વ્રતો છે તેને ‘મહાવ્રત’ કહેવામાં આવે છે.
૨. ગૃહસ્થ શ્રાવકો માટે જે વ્રતો છે તેને ‘અણુવ્રત’ કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: સામાજિક જવાબદારીઓને કારણે ગૃહસ્થો માટે વ્રતોનું પાલન થોડું શિથિલ હોય છે, તેથી તે ‘અણુવ્રત’ કહેવાય છે.
પ્ર. નં. ૩૨:
મહાવીર સ્વામીના સમકાલીન શાસકો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
૧. મગધનો રાજા બિંબિસાર અને અજાતશત્રુ બંનેના સમકાલીન હતા.
૨. લિચ્છવી શાસક ચેટક મહાવીર સ્વામીના મામા હતા.
પ્રશ્ન: ઉપરના કયા વિધાન સાચા છે?
A) માત્ર ૧
B) માત્ર ૨
C) ૧ અને ૨ બંને
D) એકપણ નહીં
સાચો જવાબ: C) ૧ અને ૨ બંને
સમજૂતી: મગધના શક્તિશાળી હર્યક વંશના રાજાઓએ જૈન ધર્મના પ્રસારમાં આડકતરી મદદ કરી હતી.
આ પ્રશ્નો તમારી પરીક્ષાની તૈયારી માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થશે. ઓલ ધ બેસ્ટ!